Kürtçenin Tarihsel Soy Ağacı ve İranî Diller İçindeki Konumu

Kısa tanım

Bu sayfa, verilen görsel-dokümanda yer alan “Hint-Avrupa Dil Ailesinin İranî Kolu Bağlamında Kürt Dilinin Jenealojisi” başlıklı şemanın Türkçe bir özetidir. Bu şemaya göre Kürtçe, Hint-Avrupa dil ailesinin İranî kolu içinde değerlendirilir ve özellikle Batı İranî → Kuzeybatı İranî hattında gösterilir.

Şemadaki konumu

Şemaya göre izlenen ana hat şu biçimde özetlenebilir:

Hint-Avrupa dil ailesi
İranî diller
Batı İranî
Kuzeybatı İranî
Proto-Kurdish
Kürdmânî ve Pahlewânî

Görselde “Proto-Kurdish” olarak adlandırılan bir aşama, Kürt dil gruplarına giden tarihsel hat üzerinde yer alır. Bu hattan iki ana renkli Kürt bağlantısı öne çıkar:

Kürdmânî
Pahlewânî

Kürdmânî hattı içinde şu başlıca adlar gösterilir:

KURMANJI (KIRMANCHA)
SORÂNI
KURDÎ
KALHURI

Pahlewânî hattı içinde ise şu başlıca adlar gösterilir:

GURÂNI
DIMILI (ZÂZÂKI)

Alt kollar / ilişkili lehçeler

Bu şemada ayrıntılı ve renkli biçimde gösterilen Kürt grubunda, özellikle şu sayfalarla ilişkili ana kollar öne çıkar:

Şemada Kürt grubu dışındaki İranî adlar daha genel biçimde verilir; örneğin BALUCHI, GILAKI, GALISHI, MAZANDARANI, TÂTI (Southern), TÂLISHI, AZARI et al, RAJI GROUP, PERSIAN et al, OSSETIAN & PAMIRI ve PASHTO (AFGHANI) adları da genel İranî çerçevede gösterilir.

Tarihsel ayrışma notu

Görseldeki zaman ekseni MÖ 1500 dolaylarından günümüze uzanır. Ancak bu ayrışma çizgileri kesin tarihler olarak değil, çok kaba yaklaşık ayrışma tarihleri olarak sunulur.

Değerlendirme notu

Bu içerik yalnızca verilen görsel-dokümandaki sınıflandırmayı özetler. Görseldeki not açıkça şunu belirtir: Only the Kurdish group is shown in detail and in color. Dates for separation of each branch is a very rough approximation.

Görselde Kürt grubunun ayrıntılı ve renkli biçimde işlendiği, diğer İranî dillerin ise daha genel biçimde gösterildiği anlaşılır. Bu nedenle buradaki açıklamalar “bu şemaya göre”, “görseldeki sınıflandırmada” ve “Izady’nin şemasında” biçimindeki dikkatli ifadelerle okunmalıdır.

Ayrıca bkz.

Kaynak

M. Izady, The Kurds, A Concise Handbook, Taylor & Francis, 1992.