Bîrê Xwînê/ku
Bîrê Xwînê (bi Tirkî "Kaniya Xwînî") efsaneyeke trajîk e ku li gundên kurd ên Konya û derdora wê ji nifşekî bo nifşekî hatiye vegotin.
Di çavkaniyan de agahdariyên van hene:
- Bingehê dîrokî: Vegotin li ser bûyerên civakî û avahiya eşîran a herêmê di dema Osmaniyan de ava bûye.
- Mijara efsaneyê: Li gorî efsaneyê, di dema şerekî tund di navbera du eşîran de, bîrek bi tevahî bi xwîn dagirtî bû. Ev bûyera tirsnak bû sedem ku navê bîrê di nav gel de bi vî awayî bimîne.
- Bîra kolektîf: Ev bûyer ji hêla civakên kurd ên herêmê ve bi nifşan hatiye vegotin û bûye beşek girîng ji bîra civakî û edebiyata devkî (çîrok).
Ev vegotin nimûneyeke tîpîk e ku dijwariyên dîrokî yên Kurdên Anatoliya Navîn, pevçûnên di navbera eşîran de û awayê ku ev bûyer di xeyala gel de bûne efsane nîşan dide.