RO GİRTİN
RO GİRTİN
Güneşi Kurtaran Ses
Ro girtin (Kürtçe: Güneş tutulması), Kürt kültürel hafızasında yalnızca bir astronomi olayı değil, aynı zamanda çok eski bir toplumsal ve sembolik pratiğin izlerini taşıyan bir olgudur.
Tarihsel arka plan
M.Ö. 585 yılında Medler ile Lidyalılar arasında Orta Anadolu’da büyük bir savaş yaşanmaktaydı. Savaşın en şiddetli anında bir Güneş tutulması meydana geldi ve gündüz bir anda karardı.
Herodotos’a göre bu olay iki ordu üzerinde derin bir etki yarattı ve savaşın durmasına yol açtı. Özellikle Medler için güneş tutulması kötü bir işaret olarak yorumlandı. Bunun üzerine savaş durduruldu ve taraflar arasında barış yapıldı.
Eski toplumlarda gökyüzünde gerçekleşen olaylar sıradan doğa olayları olarak görülmezdi. İnanca göre güneşin önünü kapatan veya onu yutan karanlık bir varlık bulunmaktaydı. Bu nedenle insanlar bu varlığı korkutup uzaklaştırmak için yüksek sesler çıkarırdı. Kalkanların birbirine vurulması, silah sesleri veya çeşitli metal nesnelerin çalınması bu ritüelin bir parçasıydı.
Kültürel hafızada Ro girtin
Bu gelenek Kürt toplumsal hafızasında da uzun süre yaşamaya devam etmiştir.
1976 yılının Nisan ayında, Orta Anadolu’da bulunan Xelîkan köyünde gerçekleşen bir Güneş tutulması sırasında insanlar evlerinden çıkarak ellerindeki nesnelerle gürültü yapmaya başlamışlardır. Kadınlar, erkekler ve çocuklar teneke, tava ve tencerelere vurmuş, gökyüzüne doğru sesler yükseltmiştir.
Köyün tanınmış avcılarından biri olan Racê Homuşe ise elindeki av tüfeğiyle gökyüzüne doğru ateş ederek güneşi “kurtarmaya” yönelik bu geleneksel pratiğe katılmıştır.
Bu tür davranışlar modern bilim açısından sembolik görünse de, aslında çok eski bir kültürel pratiğin devamı niteliğindedir.
Kültürel anlam
Güneş birçok toplumda kutsal veya önemli bir sembol olarak kabul edilir. Ancak Kürt kültürü içinde güneş, yalnızca bir sembol değil, aynı zamanda kolektif hafızanın güçlü bir öğesidir.
Güneş tutulması sırasında çıkarılan sesler, karanlığa karşı verilen sembolik bir tepkiyi temsil eder. Antik çağda kalkanların çarpılmasıyla ortaya çıkan ses ile modern zamanlarda tenekelerin vurulmasıyla oluşan ses arasında kültürel bir süreklilik bulunmaktadır.
Birinde kalkan, diğerinde teneke vardır; ancak yükselen ses aynıdır:
Karanlığa karşı yükselen bir ses.
Güncel bağlam
Son yıllarda Kürt siyasi hareketleri içinde güneş sembolünün yeniden gündeme gelmesi, bu sembolün tarihsel ve kültürel kökleri üzerine tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Güneş figürü birçok halkta görülen bir sembol olmakla birlikte, Kürt kültürel anlatılarında tarihsel bir derinliğe sahiptir.