Orta Anadolu'da Kürt Siyasallığı: Durum ve Gelişmeler
Orta Anadolu bölgesinde Kürt siyasallığı, hem ülke genelinde hem de bölgesel olarak önemli bir rol oynamaktadır. Kürt siyasal hareketlerinin bölgede çalışmaları, yöredeki Kürt topluluklarının siyasal kimliğini ve taleplerini geliştirmiştir. Ayrıca yurtdışından yapılan göçler aracılığıyla Kürt siyasetleri ile kurulan ilişki, yöredeki Kürt siyasallığının daha da güçlenmesine neden olmuştur.
Ancak, Orta Anadolu bölgesinin milliyetçi ve muhafazakâr yapısı, Kürt siyasallığının yönünü etkileyebilmektedir. Özellikle radikal siyasal faaliyetlerin desteklenme oranı bölgede düşüktür çünkü yörede milliyetçi ve "devletçi" yapısı baskın ve gelişkindir.
Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde gerçekleşen Newroz kutlamaları, Kürt siyasallığının kültürel alanda yerleşmeye çalıştığının örneklerindendir
Orta Anadolu'da Kürt siyasalliği, Türkiye'deki Kürt siyasetinin birçok faktöre bağlı olarak evrim geçirmiş bir yapısıdır. Bu evrim sürecinde, Kürt hareketinin hedefleri, yolları ve yöntemleri değişmiştir. Özellikle 1980 sonrası dönemde, Kürt siyaseti radikalleşmiş ve Kürt hareketinin amacı Türkiye'de bir Kürdistan devleti kurmak olmuştur. Bu süreçte, Orta Anadolu'da yaşayan Kürtler de siyasal hareketin etkisinde kalmış ve siyasal kültürleri de bu etkiye göre şekillenmiştir.
Orta Anadolu bölgesinde, Osmanlı İmparatorluğu döneminde farklı etnik kökenli halkların yaşamış olduğu bilinmektedir. Bu farklı etnik kökenli halklar arasında Kürtler de yer almaktadır. Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde de, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Kürtlerin yaşamış olduğu ve kendi kültürlerini sürdürdükleri bilinmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti kuruluşu ile birlikte, Kürtlerin kimlikleri ve kültürleri üzerinde baskılar uygulanmaya başlamıştır. Bu baskılar, dil, edebiyat ve tarih gibi konularda Kürt kimliğinin dile getirilmesini engelledi. Özellikle 1960'lardan itibaren yükselen Kürt siyaseti, Kürt kültürünün ve kimliğinin korunması ve sürdürülmesi için mücadele etmeye başladı. Bu siyasal hareket, Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde de Kürt kimliğinin ve kültürünün korunması ve sürdürülmesi için mücadele etmeye devam etti.
Ancak, bölgede baskın olan Türk milliyetçi ve muhafazakâr yapı, radikal siyasal faaliyetlerin desteklenmesini engellemiştir. Bu nedenle, Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde kitlesel protesto eylemleri gibi radikal siyasal faaliyetlerin desteklenme oranı düşüktür. Bunun yerine, yöredeki Kürtler daha sınırlı alanlarda kendi kültürlerini sürdürmeye çalışmıştır. Örneğin, Newroz kutlamaları gibi geleneksel Kürt kültürel yapısının devam ettirilmesine yönelik faaliyetler yapılmıştır.
Sonuç olarak, Orta Anadolu bölgesinde Kürt siyasallığı, tarihsel ve toplumsal nedenlere bağlı olarak etkileşim içinde olan bir siyasal kültürdür.
20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Rumların, Ermenilerin yaşadığı bölgeye, Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Kürt, Türk ve Nogay Tatarları gibi çeşitli topluluklar da iskân edilmiştir. Bu iskân politikası, bölgedeki etnik yapıyı değiştirmiş ve çeşitli toplulukların bir arada yaşamasına yol açmıştır. Ancak, Türk hükümetinin Kürtleri asimile etme politikası nedeniyle Kürt kültürü ve diline yönelik baskılar uygulanmıştır.
Bu baskılar, Kürtlerin siyasal kültürünü de etkilemiştir. Özellikle 1960'larda yükselen Kürt siyaseti, Kürt kültürünün siyasal alanda da yaşatılmasını amaçlamıştır. Bu süreçte Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürt toplulukları da siyasal kültürlerinde değişimlere uğramıştır.
Kulu ve Cihanbeyli'de gerçekleştirilen Newroz kutlamaları, Kürt siyasetinin kolektif kimlik talepleri doğrultusunda yeniden canlandırdığı bir geleneğin bölgeye aktarımının örneğidir. Ancak, bölgenin milliyetçi ve muhafazakâr yapısı nedeniyle radikal siyasal faaliyetlerin desteklenme oranı düşüktür.
Sonuç olarak, Orta Anadolu'da Kürt siyasallığı, toplumsal yapının etkisi altında gelişmiş ve tarihsel süreç içinde değişimlere uğramıştır. Ancak, milliyetçi ve muhafazakâr yapının etkisi nedeniyle radikal siyasal faaliyetlerin desteklenme oranı düşüktür.
Bu yapı, bölgede siyasal kültürün oluşmasında belirleyici olmuş ve siyasal kültürün çeşitli boyutlarını etkilemiştir. Örneğin, siyasal muhalefetin yaygınlığı ve yoğunluğu, siyasal katılımın ölçüsü, siyasal kurumların güvenilirliği gibi siyasal kültür unsurları bölgede heterojen yapının sonucudur.
Bölgede siyasal kültürün oluşmasında, etnik kimliklerin ön plana çıkması da önemli bir faktördür. Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde yaşayan Kürtler, Türkler ve diğer topluluklar arasındaki etnik farklılıklar, siyasal kültürün oluşmasında belirleyici olmuştur. Örneğin, Kürtlerin siyasal katılımı genellikle Kürt siyasal partileri aracılığıyla gerçekleşirken, Türklerin siyasal katılımı genellikle Türk milliyetçi partileri aracılığıyla gerçekleşir.
Sonuç olarak, Orta Anadolu bölgesinde Kürt siyasalliği, bölgedeki etnik kimliklerin ön plana çıkması, siyasal muhalefetin yaygınlığı ve yoğunluğu, siyasal katılımın ölçüsü, siyasal kurumların güvenilirliği gibi siyasal kültür unsurlarının etkileşiminden oluşmuş bir siyasal kültürdür.
Bu siyasallaşma, Kürt köylerinde Kürt kimliğinin önem kazanmasına ve Kürt siyasi hareketinin popülerleşmesine neden olmuştur. Bu popülerleşme, Kürt kültürünün ve dilinin korunması, eğitim ve özgürlük gibi konularda taleplerin ortaya konmasına yol açmıştır.
Siyasal kültür, Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde keskin bir şekilde bölünmüştür ve etnik kimlik temelinde belirlenmiştir. Milliyetçi ve muhafazakâr Türk yapısı, siyasal reaksiyonların daha az radikal ve devletçi olmasına neden olurken, Kürt köylerindeki siyasal kültür daha radikal ve özgürlükçüdür.
Bu farklılıklar, bölgenin siyasal hegemonyasının sürekli olarak referans alınması ile doğrudan bağlantılıdır. Özellikle, Kulu ve Cihanbeyli'de gerçekleştirilen Newroz kutlamaları, Kürt kültürünün politik zeminde devam ettirilmesi isteğini gösterir ve Kürt siyasetinin kolektif kimlik taleplerini dile getirdiği bir geleneğin de bölgeye aktarımının bir örneğidir.
Ayrıca, bölgede gerçekleşen siyasi olayların ve çatışmaların siyasal kültürü nasıl etkilediğini de inceleyeceğiz. Örneğin, 1980-1990 yılları arasındaki çatışmaların etkisi, "barış süreci" dönemi (2013-2015) ile bugünkü durum arasındaki farkları gözlemleyeceğiz. Ayrıca, kürt siyasallaşmasının toplumsal yapı ve ekonomiye nasıl yansıdığını da inceleyeceğiz. Bu çalışma, bölgede mevcut siyasal kültürün oluşmasına ve evrimine dair bir genel bakış sağlayacaktır.
Konya ve çevresinde siyasal kültürün sağ ve muhafazakâr eğilimlere yönelik olduğunu göstermektedir. Bu eğilimlerin zaman içerisinde azalmasına rağmen hala etkili olduğu görülmektedir. Kürt siyasallaşması konusunda ise, Konya ve çevresinde Kürt siyasi partilerinin oy oranlarının düşük olması ve Kürt halkının bu partilere katılımının az olması, bölgede Kürt siyasallaşmasının daha az etkili olduğunu göstermektedir.
Sağ siyaseti güçlü biçimde destekleyen Konya'da 1965 seçimleri sürpriz bir sonuçla karşılaşır: 54 ilde Dünyada sol/sosyalist siyasetin yükseldiği dönemde önemli bir muhalefet odağı olan TİP milletvekillerine, sağ siyasetçiler sıklıkla fiziki saldırılar yapar. Bu saldırılar, TİP'in Konya'da siyasal etkisini azaltır ve 1971 seçimlerinde TİP, Konya'dan oy alamaz. Ancak, TİP'in Konya'da kazandığı oy oranı, sol siyasetin bölgede var olduğunu ve önemli bir muhalefet oluşturduğunu gösterir.
1970'lerde Konya'da siyasal söylem, 1980 askerî darbesi ile birlikte Milliyetçi Çevreler tarafından daha radikalleşir. 1980'ler ve 1990'lar boyunca Milliyetçi Çevreler tarafından yapılan saldırılar ile sol siyasetçiler ve özellikle Kürt siyasetçiler sıklıkla hedef alınır.
2000'li yıllara geldiğimizde, Konya'da siyasal kültürün etkisinde sol siyasi hareketler ve Kürt siyaseti hala baskın değildir. Ancak, Kulu ve Cihanbeyli ilçelerinde Kürt siyasetinin etkisi daha belirgindir. Bu ilçelerde, Kürt siyasal partilerine oy verme oranı daha yüksektir ve Kürt kültürünün siyasal zeminde devam etmesi için Newroz gibi etnik kimlik temelli kutlamalar daha yaygındır.
Ancak, 1980 askeri darbesi sonrası siyasal ortam değişti ve Kulu ve Cihanbeyli'de Kürt siyasallaşması hızlandı. 1980'lerde Kürt Milliyetçi hareketleri güçlenmeye başladı ve Kürtlerin kolektif kimliğini siyasal zeminde dile getirmeleri için güncel bir ihtiyaç oluştu. Bu nedenle Kulu ve Cihanbeyli'de 1990'lardan itibaren Kürt siyasi partilerine olan ilgi arttı. Kürt siyaseti ve özellikle de Kürt Milliyetçi hareketleri, Orta Anadolu'da Kürt köylerinde yaygınlaştı. Bu dönemde Kulu ve Cihanbeyli'de düzenlenen Newroz kutlamaları, Kürt kültürünün politik zeminde devam ettirilmesi isteğini gösterir.
Ancak, Kulu ve Cihanbeyli gibi Kürt nüfusun yoğun olduğu ilçelerde siyasal katılım daha farklı bir şekilde oluşmuştur. 1990'lardan itibaren Kürt siyasi partileri, bu ilçelerde artan bir ilgi görmüştür. Bu nedenle, Kulu ve Cihanbeyli gibi ilçelerde siyasal eğilimin sağ ve milliyetçi siyasetten daha çok Kürt etnik temelli siyasalleşmeye yöneldiği söylenebilir. Bu olgu, Orta Anadolu'da Kürt siyasallaşmanın nasıl ve ne zaman arttığını anlamak için önemli bir zemin oluşturmaktadır.
Konya, Türkiye genelinde sağ ve muhafazakâr siyasetin güçlü olduğu bir bölgedir. Cumhuriyet'in kuruluşundan beri sağ siyasi partilerin oy oranları yüksektir. Bu eğilim, 1960'larda Türkiye genelinde sol siyasetin yükselişine rağmen Konya'da hissedilmemiştir. Ancak, Konya'da yaşayan Kürt nüfusun etkisi sonucunda Bülent Ecevit önderliğindeki CHP'ye yüksek oy oranları verilmiştir. 1980 askerî darbesi sonrasında sağ eğilimli Anavatan Partisi (ANAP) Konya'da güçlü bir oy oranı elde etmiştir. 1990'lardan itibaren Konya seçmeninin eğilimi dini önceleyen partilere kaymıştır. Bu eğilim siyasallaşan İslâm'ın merkezlerinden biri olan Konya'da karşılık bulmuştur.
28 Şubat Darbesi'ni gerçekleştiren Batı Çalışma Grubu, Konya'da düzenlenen toplantıları ve bu toplantılarda atılan dinî sloganları, hükümeti uyarmak için kullandığı argümanlara eklemiştir. Bu nedenle, Konya siyasal tarihi açısından önemli bir inceleme konusudur. Tarih öncesinden günümüze kadar etnik kimlik bağlamında homojen olmayan bir yapıya sahip olan bölgede, siyasal katılımın değişen davranışları ve siyasi partilerin etkileri incelenerek, toplumsal yapının siyasal kültürü nasıl etkilediği ortaya konulabilir. Ayrıca, Konya'daki siyasal davranışların Türkiye genelinde siyasal eğilimlerle nasıl ilişkili olduğu da incelenebilir.
Kulu ve Cihanbeyli gibi Konya'nın Kürt nüfus yoğunluğu olan ilçelerinde siyasi parti seçimlerine katılma oranı daha düşüktür. Bu, Kürt topluluklarının sağ iktidarlara karşı muhalefet ederken, legal siyasi yolları tercih etmemelerinden kaynaklanmaktadır. Bunun yerine, etnik kimliklerine dayalı mücadele yürütmekte, siyasi partilerle olan ilişkileri daha az olmaktadır. Bu nedenle, Kulu ve Cihanbeyli gibi yerlerde sağ iktidarlara karşı kitlesel bir muhalefet davranışı görülmemiştir. Konya siyasetinde sağ ve muhafazakar eğilimlerin etkisi altında kalan bir nüfusun yer aldığı görülmektedir. Bu eğilimler, Konya'da iktidarı elinde tutan sağ ve muhafazakar partilerin yüksek oy oranlarına neden olmuştur. Kulu ve Cihanbeyli bölgesinde ise Kürt etnik kimliği öncelenen siyasal partilere oy verme davranışları siyasallaşma kavramı üzerinden okunabilir. Bununla birlikte, 1990'lardan önceki döneme ilişkin Kürt etnik kimliğini önceleyen oy verme davranışları hakkında sağlıklı veriler yoktur.
DP dönemi, Orta Anadolu Kürtleri için birçok yönden önemli bir dönemdir. Bu dönemde, Kulu ve Cihanbeyli gibi bölgelerde yaşayan Kürtler, DP'ye büyük oranda destek vermişlerdir. Bunun nedenlerinden biri, DP'nin yukarıdan modernleştirici CHP anlayışına karşı İslâmi açılardan muhalefet etmesi olabilir. Bu, Kürt topluluklarının dine bağlılıklarının güçlü olduğu bölgelerde, DP'nin desteğini almasına neden olmuş olabilir. Adnan Menderes gibi DP kurucularına yönelik tavır genel olarak olumludur. Ancak, Menderes'in görevinden sonra gerçekleştirilen askerî darbe ve Menderes'in idamı, Kürt topluluklarının duygusal olarak bu döneme ilişkin tavırlarını etkileyebilir.
Kulu ve Cihanbeyli bölgesinde DP iktidarının siyaseti, İslâmi kodlarla yürütülmesi, tarım politikalarının önemli olması ve ABD yardımlarının artması nedeniyle, bölgedeki Kürt toplulukları tarafından olumlu karşılanmıştır. Bölgede yaşayan Kürtlerin çoğunluğu tarım ile geçimini sağladığından, DP'nin tarım politikaları onların desteğini kazanmıştır. Aynı zamanda, ABD yardımlarının artması ve Türkiye pazarının bir denetim içine alınması, DP yöneticilerinin ve Amerikan memurlarının Türkiye'ye tarım ürünleri ihraç etme rolünü vermelerini sağlamıştır. Bu sayede devlet, altyapı çalışmalarıyla pazara ulaşmanın olanaklarını arttırmış ve motorlu taşımacılıkla ülke pazarlarını bütünleştirmiştir. Konya'da artan İslâmileşme eğilimi, ılımlı İslâm politikaları ile siyasi sahneye çıkan Adalet ve Kalkınma Partisi'ne (AKP) büyük teveccüh yaratır. AKP, 2002'den itibaren Konya'da yüksek oy potansiyeline sahiptir. Konya'da, diğer sağ partilere yönelik bir parçalanma olmaz ve iktidar partisi olan AKP, seçimlerde yüksek oy oranları almıştır.
Kulu ve Cihanbeyli'de Kürt etnik kimliğini önceleyen siyasi partilere çıkan oy oranları siyasallaşma kavramı üzerinden okunabilir.
1960 askerî darbesi ile birlikte, Türkiye siyasetinde askerî yönetimlerin rolü önem kazanır. Darbenin ardından uzun süre ordunun Türkiye siyasetindeki yeri ile ilgili tartışmalar yaşanır. Bu darbe ile birlikte, DP iktidarının indirilmesi sonucunda, kurucu iktidarın temsilciliği rolüne soyunan askerî yönetimler, Türkiye siyasetine yön vermeyi sürdürür.
AP, seçimlerde önemli bir oy oranı elde ederek hükümeti kurar. Ancak, darbe yönetiminin etkisi hala siyasette hissedilir ve ordunun siyasete müdahalesi devam etmektedir. Bu durum, sivil siyasetin gelişememesine ve demokratik kurumların zayıflamasına neden olmuştur. AP hükümeti döneminde, ordunun siyasete müdahalesi, sivil siyasetin gelişememesi, ekonomik sorunlar ve sosyal çatışmalar gibi faktörler nedeniyle halk desteğini kaybetmiştir. 1980 askerî darbesi ile son bulan darbe dönemi, Türkiye siyasetinin ve demokrasinin gelişimine önemli engel olmuştur. Bu dönem Türkiye siyasetinde siyasi istikrarın sağlanmasına çalışılsa da, gerçek anlamda siyasi reformların gerçekleştirilemediği bir dönem olarak kabul edilir.
Kulu ve Cihanbeyli gibi Kürt topluluklarının yoğun olduğu bölgelerde, 1960 sonrasında canlanmaya başlayan kürt tavır, seçimlerde CHP'nin önde gelmesiyle paralellik göstermektedir. Ancak Kürt kolektif kimlik talebi mücadelesinde önemli yeri olan "49'lar davası"nın etkisi bu bölgelerde belirgin değildir. Bu dava, 1960 yılında açılmış ve Kürt ileri gelenlerin yer aldığı bir grup insanın "Türkiye Cumhuriyeti'ni bölmek" suçlamasıyla yargılandığı bir davadır. Kulu ve Cihanbeyli'deki Kürt toplulukları bu davanın öneminin farkında olmamaktadır.
"49'lar davası", Kürt hareketlerinin öncülerinden oluşan bir grup insanın, "Yabancı ülkelerin müzahereti ile Türkiye Cumhuriyeti'ni bölmek" suçlamasıyla yargılandığı bir davadır. Bu dava, 1960 yılında başlamış ve Kürt hareketlerinin mücadelesinde önemli bir yer edinmiştir. Kulu ve Cihanbeyli gibi Kürt toplulukları arasında, bu dava ve Kürt hareketlerinin ortaya çıkışına dair bilinç düzeyi düşüktür. Bu, o dönemde Kürt kolektif kimliği talebi mücadelesinin henüz kitlesel olarak ortaya çıkmadığı ve bu konuda bilinçlenmenin daha sonra gerçekleştiği anlamına gelir.