Ekecik'te Eyyûbelî, Kalebalta ve Warê Reşîyan

Kaynak durumu. Bu madde ağırlıkla Uskê Cîmîk adlı Facebook profilinin 2025–2026 paylaşımlarına (Reswan kaynak sicili K119; 316 girişlik aktarım, 12 Kasım 2026) dayanır. Bu paylaşımlar, içlerinde anılan arşiv belgeleri, kitaplar ve tanıklıklar için bağımsız doğrulama değildir. İddialar paylaşımda ileri sürüldüğü biçimde aktarılmış ve güvenilirlik etiketiyle işaretlenmiştir. Anılan belgelerin asılları görülmemiştir. Yaşayan kişilere ait aile, soy ve özel bilgiler bilerek dışarıda bırakılmıştır.

Ekecik'te Eyyûbelî, Kalebalta ve Warê Reşîyan, Aksaray'ın doğusunda Ekecik Dağı ile Ortaköy ve Kızılırmak arasında kalan bölgede anılan bazı yer adlarını, arşiv atıflarını ve yerel anlatıları bir arada ele alır. Bu bölgede yaşayan topluluklar "Ekecik Kürtleri" diye anılır. Malzeme Uskê Cîmîk'in 2025–2026 paylaşımlarından gelir. Bunların bir bölümü araştırmacı Ömer Yüce'nin paylaştığı bir dosyaya dayanır. Bölgedeki eski yapıların ve mezarlıkların yeri, yağmaya karşı korumak için verilmemiştir.

Arşiv atıfları

Tarih	Kayıt (paylaşıma göre)	İçerik	Kaynak	Durum
1772, 1777	"Ekecik Aşireti" ile ilgili iki belge. Arşiv numarası verilmez.	Ekecik köylerinin dağılışı ve aşiretin vergi–idare ilişkileri. "Ekrâd-ı Ekecik" ibaresi.		Arşivle doğrulanmalı
1837	Nüfus sayımı defterleri	Bugünkü köy adlarının büyük ölçüde korunduğu söylenir (Ahmetli, Alayundlu/Alanyurt, Borucu, Çat, Ekecik, Güve, Hüsrev, Kabakulak/Pınarbaşı, Karaköy/Karakova, Koymaz/Koyak…).		Arşivle doğrulanmalı
1830'lar, 1833	Belgeler (numara verilmez)	Ekecik aşiretinin her yıl İstanbul Baruthanesi için 12.000 vukıyye (yaklaşık 14,4 ton) güherçile göndermekle yükümlü olduğu. "Süveyda/Sewêdî ahalisi"nin güherçile üretimi ve taşınmasından sorumlu tutulduğu.		Arşivle doğrulanmalı
—	Osmanlı arşivi (genel)	Aksaray–Ortaköy–Kızılırmak hattının uzun süre "Eyyûbelî / Eyyûbî havalisi" diye geçtiği.		Arşivle doğrulanmalı

Bağımsız bir iz: Wikideki Kalebalta maddesi, Bîrnebûn dergisinin 2. sayısındaki (1997) Aksaray köyleri listesinde köyün "Kalebalta-Eyübeli – Karakürt-Reşi" diye geçtiğini kaydeder. Eyübeli adı, Facebook paylaşımlarından önce de basılı bir listede yer almıştır. Muhtemel

Yer adları ve yerel anlatılar

• Qela Eyyûbî (Kalebalta). Kalebalta'da (Gundê Qele) halkın "Qela Eyyûbî" dediği bir kale bulunur. Kalede Selahaddin Eyyûbî dönemine ait olduğu söylenen bir kitabe varmış. Bu kitabenin 1930'larda yerinden sökülüp götürüldüğü anlatılır. Sözlü rivayet
• Warê Reşîyan. "Reşîlerin yurdu" anlamına gelen bu bölge adı, bir yayla mezarlığı (Ware Reşîyan) ve yukarıdaki Çiyayê Reş (Şeqşeq) ile birlikte anılır. Köyde üç ayrı mezarlık alanı olduğu söylenir. Sözlü rivayet
• Simandi. Ekecik Dağı'nın Roma döneminde "Simandi" diye adlandırıldığı ileri sürülür. Arşivle doğrulanmalı
• Sewedî / Qilorî. Şoreş Reşî'nin bir kitabına dayanarak, Sewedîlerin Orta Anadolu'ya gelmeden önce Bingöl–Kiğı–Kulp–Silvan hattında bir beylik içinde yaşadığı aktarılır. Osmanlı kayıtlarında Qilorî diye geçmelerinin keçi kılı vergisiyle ilgili olduğu söylenir. Bugünkü Saraağıl köyünün eski adının Qılor olduğu belirtilir. Muhtemel
• Yunûsê Megrî. Ortaköy'de bugün Yunus Emre Türbesi diye bilinen yapının yerel anlatıda Şêx Yunûsê Megrî'ye ait olduğu ve adın sonradan değiştirildiği ileri sürülür. Bu bir yorumdur. Yapının kime ait olduğuna dair belge gösterilmemiştir. Hipotez
• Dera Hişînî (Yeşil Kilise). Ekecik–Simandi hattında halkın "Dera Hişînî" dediği, bugün büyük ölçüde yok olmuş bir yapı anılır. İçinde öküz başı ve yılan motifli, Roma dönemine ait bir mermer lahit bulunduğu, İngiliz arkeolog Gertrude Bell'in 1907'de bölgeye geldiği anlatılır. Yazar kaynak olarak yalnızca "notlar" der, arşiv numarası vermez. Arşivle doğrulanmalı

Çelişkiler ve uyarılar

• Bir paylaşımda Selahaddin Eyyûbî'nin bölgeyi 1175'te "fethettiği" ve bölgenin II. Kılıç Arslan ile Eyyûbîler arasında sınır olduğu yazılır. Bu iddia için kaynak verilmez. Genel tarih kaynaklarında Eyyûbî ordularının Kızılırmak havzasına ulaştığı bilinmez. İddia doğrulanmadan kullanılmamalıdır. Hipotez
• "Eyyûbelî" adının Eyyûbî hanedanıyla doğrudan bağı bir varsayımdır. Ad başka bir kurucuya ya da topluluğa da işaret ediyor olabilir.
• Ekecik Kürtlerinin bölgeye "Eyyûbî döneminde" geldiği düşüncesi yazar tarafından da "düşündürdü" diye, kesinlik iddiası olmadan ifade edilir.
• Kalebalta paylaşımının altındaki bir yorum yaşayan bir ailenin soy bilgisini içerir. Bu bilgi alınmamıştır.
• Aynı dizide Ihlara Vadisi'ndeki fresklerden (Mısırlı Meryem) söz eden bir paylaşım da vardır. Bu konu Ekecik'in dışında kaldığı için burada işlenmemiştir.

Açık sorular

1. 1772 ve 1777 belgelerinin BOA numaraları.
2. Kalebalta kitabesinin akıbeti: müze kaydı, fotoğraf ya da okuma.
3. Gertrude Bell'in 1907 notlarında (Newcastle Üniversitesi Bell arşivi) Ekecik ya da bir lahit kaydı.

Ayrıca bakınız

• Kalebalta
• Aksaray/Ekecik
• Maşat, Büyükmaşat ve Karakulluk (güherçile üretimi)