Kısa yazılar, başyazı ve künye (Bîrnebûn 68, 2017)

Orta Anadolu Kürtleri Kültürel Hafıza Arşivi sitesinden
16.01, 18 Ekim 2026 tarihinde Openclaw (mesaj | katkılar) tarafından oluşturulmuş 35505 numaralı sürüm (Wiki taraması düzeltmesi (W-076) — patron onayıyla)
(fark) ← Önceki sürüm | Güncel sürüm (fark) | Sonraki sürüm → (fark)
📜 Orta Anadolu Kürtleri Tarihi › Dönem VII: Avrupa’ya göç ve diaspora ›Kısa yazılar, başyazı ve künye (Bîrnebûn 68, 2017)

  Portal  

Bu sayfa, Bîrnebûn dergisinin 2017 baharında çıkan 68. sayısındaki kısa yazıları bir arada tanıtır: iç kapaktaki Kürt Gazetecilik Günü notu (s. 3), künye (s. 4), Alî Çîftçî'nin "Ji bîrnebûnê" başlıklı başyazısı (s. 6–7), aynı yazarın Stockholm saldırısı üzerine yazısı (s. 8), Muzaffer Özgür'ün Rûdaw ziyareti notu (s. 11), Apec Yayınevi'nin kitap tanıtımı (s. 91) ve arka kapak (s. 92).[1] Sayının bütün yazıları Kurmancîdir. Bu sayfadaki çeviriler bu sayfaya aittir.

Roja rojnamegerîya kurdî (s. 3)

İç ön kapaktaki not "Roja rojnamegerîya kurdî – 22 bihara navîn (nîsan) 1898" (Kürt Gazetecilik Günü – 22 Nisan 1898) başlığını taşır ve Alî Çîftçî imzalıdır.[2] Sayfanın üstünde Kurdistan gazetesinin Cenevre baskısına ait başlığı ("Rue de Carouge, n° 7, Genève") ve ilk sayfasının küçük bir faksimilesi basılmıştır.

  • İçerik. Kurdistan gazetesi 22 Nisan 1898'de Kahire'de Miqdad Midhet Bedirxan tarafından çıkarılmıştır. Bu yüzden 22 Nisan Kürt gazeteciliğinin yıldönümü olarak kutlanır. Güney Kürdistan'da gün resmî olarak kabul edilmiştir. Gazeteyi daha sonra kardeşi Ebdurrehman Bedirxan sürdürmüş, gazete İsviçre'de ve Londra'da da çıkmıştır. Not, son sayının (no. 30–31) "14 bihara pêşîn 1902"de çıktığını yazar.[2] Ailenin genel tarihi için bkz. Bedîrxan.
  • Bîrnebûn'un yeri. Yazara göre Kürt yayıncılığı tarihinde dergi ve gazetelerin çoğu sürgünde çıkmıştır. Bugün Güney Kürdistan'da yüzlerce yayın olsa da onlarca dergi hâlâ yurt dışında yayımlanır. Bîrnebûn da bunlardan biridir ve "bu yıl 20. yaşını doldurur". Yazar, 20 yıl sonra bile dergiyi siyasi durum yüzünden yurtta rahatça yayımlayıp dağıtamadıklarından yakınır.[2] Kesin
  • Stockholm'deki anma. Gün, Stockholm'deki Kürt Kütüphanesi'nde de anılmıştır. Dr. Magded Sapan Güney Kürdistan'da medyanın durumu, Dr. Ekrem Önen 20. ve 21. yüzyılda Kürt radyoları üzerine konuşmuştur.[2]

Değerlendirme

  • "20. yıl" ifadesi, ilk sayının 1997'de çıktığı bilgisiyle tutarlıdır (bkz. Bîrnebûn 1 (1997)). Kesin
  • Notun tarih ayrıntılarında iki sorun vardır. Gazetenin bilinen son sayısı no. 31'dir ve 14 Nisan 1902'de Cenevre'de çıkmıştır.[3] Not ise "bihara pêşîn"i (mart) yazar. Aynı sayfada bihara navîn = nisan olarak açıklandığı için bu bir ay farkıdır (!). Ayrıca not, gazetenin Kahire'ye geri dönüşünü ve Folkestone (İngiltere) baskılarını atlar. Muhtemel
  • Bu yazı baskıda Alî Çîftçî imzalıdır.

Künye (s. 4)

Künye sayfası derginin 2017'deki kurumsal yapısını gösterir:[4]

Alan 68. sayıdaki bilgi
Alt başlık (kapak) kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê (Anadolu Kürtlerinin sanat, kültür ve araştırma dergisi)
Sıklık Yılda 3 sayı ("Çar mehan carekê" – dört ayda bir)
ISSN 1402-7488
Yayımlayan Apec Förlag AB (İsveç); baskı Apec-Tryck AB
Sorumlu yayıncı (Ansvarig utgivare) Alî Çîftçî
Editörler Ali Çîftçî, Seyfi Doğan, Muzaffer Özgür
Adres Posta kutusu, Spånga (Stockholm), İsveç; web: birnebun.eu
Avrupa dağıtımı Muzaffer Özgür, Köln (Almanya)
Türkiye satış yeri Medya Kitabevi, Beyoğlu/İstanbul
Fiyat Avrupa 5 Euro, Türkiye 5 TL; iki yıllık abonelik İsveç 400 SEK, Almanya ve öteki Avrupa ülkeleri 50 Euro
Destekçiler Waqfa Kurdên Anatoliya Navîn (İsveç; Orta Anadolu Kürtleri Vakfı) ve Komela Ziman (Almanya; Dil Derneği)
Kapak resimleri Lukman Ahmed: ön kapak "Dîyaloga muzîkî" (Müzikal diyalog), arka kapak "Zarok û helîkopter" (Çocuk ve helikopter)
Bu sayının katkıcıları 14 ad: Alî Çiftçi, Dr. Mikaîlî, Xizan Şîlan, Memê Mala Hine, Nuh Ateş, Seyfi Doğan, Mem Xelîkan, Dr. Sozdar Mîdî (E. Xelîl), Mustefa Reşîd, Bavê Lezgîn-Evdî Hesqera-Ezman B., Durxaneya Cellikanî, Dr. Zerdesht Haco, Têymurê Xelîl, Nurî Aldur

Künyede ayrıca şu ilkeler yer alır: her yazar kendi yazısından sorumludur; yayın kurulu yazıları düzeltip kısaltabilir; basılmayan yazılar iade edilmez. Sayfadaki fotoğraf, 7 Nisan saldırısına karşı 16 Nisan 2017'de Stockholm'ün Sergels torg meydanında yapılan mitingi gösterir (fotoğraf: SvD).[4] Kesin

Değerlendirme

  • 1997'deki ilk sayıyla karşılaştırıldığında dergi alt başlıkta "siyasi" (sîyasî) yerine "araştırma" (lêkolînî) sözcüğünü kullanır, üç ayda bir yerine yılda üç kez çıkar. Sorumlu yayıncı ve adres de değişmiştir: 1997'de Hacı Erdoğan ve Wetzlar (Almanya), 2017'de Alî Çîftçî ve Spånga (İsveç). Türkiye satış yeri Polatlı'daki bir kitabevinden İstanbul'a geçmiştir.[5] Kesin
  • Muzaffer Özgür bu sayıda iki yazı yazmıştır (s. 11 ve 25), ama katkıcılar listesinde yer almaz; editör olarak ayrıca anıldığı için listeye alınmamış olabilir (!). "Dr. Mikaîlî" mahlası Fikret Yıldız'a atfedilir; bu tespit "muhtemel" düzeyindedir (bkz. Fikret Yıldız). Muhtemel

Ji bîrnebûnê (başyazı, s. 6–7)

Alî Çîftçî imzalı başyazı ("Ji bîrnebûnê", "Bîrnebûn'dan") baharın anlamıyla açılır ve sayının içeriğini tanıtır.[6]

  • Baharın yas günleri. Kürtler baharı Newroz'la yeni bir hayatın başlangıcı olarak kutlar. Ama mart ve nisan aynı zamanda yas aylarıdır: 16 Mart Halepçe, 14 Nisan Güney Kürdistan'daki Enfal, "22 Nisan" olarak verilen Ermeni kırımı ve onunla birlikte Ezidi Kürtlerin öldürülmesi, son yıllarda da Şengal, Şırnak, Cizre ve Lice.[6]
  • Bölgesel siyaset. Yazar bu zulmü "Araplar ve Türkler gibi" başka inançlara tahammülü olmayan toplulukların hoşgörüsüzlüğüne bağlar. Türk devletinin radikal İslamcı grupları Suriye ve Irak'ta Kürtlere karşı kullandığını, şimdi de insansız uçaklarla Rojava'yı ve Güney Kürdistan'ı bombaladığını yazar. Ona göre Kürtlerin komşuları (Türk, Arap, Fars) dışında Kürtlerle dostluk kurmayan devlet kalmamıştır.[6] Bu bölüm yazarın siyasi değerlendirmesidir.
  • 16 Nisan 2017 referandumu. Olağanüstü hâl koşullarında yapılan referandumda "Evet" yüzde 51,4 almıştır. Yazara göre Kürdistan'ın büyük şehirleri yüksek oranda "hayır" demiştir. Buna karşılık "Anadolu Kürtlerimiz arasında" tehlike açıkça görülmüştür: halk özgür iradesiyle sandığa gidememiş, Türk ırkçılığının saldırısına uğrama korkusuyla çoğunluk "evet" demiştir.[6] Hipotez
  • "Tenê bi kurdî" (Yalnız Kürtçe). 18 Şubat 2017'deki Darmstadt toplantısında derginin ve sosyal medya ile web sitesi gibi internet yayınlarının dilinin yalnız Kürtçe olması kararlaştırılmıştır. Yazara göre dergide Kürtçe yıldan yıla artmış, son yıllarda sayıların çoğu yalnız Kürtçe çıkmıştır. Öğrenme imkânları artsa da Anadolu Kürtleri arasında asimilasyon ve "bir dereceye kadar Türkleşme" de artmıştır. Örnek olarak Facebook'u verir: Orta Anadolulu Kürtlerin yas ve düğünlerde birbirine gönderdiği mesajların "yüzde 99'u Türkçedir".[6] Sözlü rivayet
  • Sayının tanıtımı. Yazar Memê Mala Hine'nin asimilasyon yazısını ve Têymûrê Xelîl'in Ermeni kırımıyla birlikte Ezidilerin ve öteki "gayrimüslimlerin" 1915–1922 arasında sistematik olarak öldürüldüğünü ele alan yazısını öne çıkarır.[6]
  • Anmalar. Başyazı, bir trafik olayında hayatını kaybeden Dr. Helin Burkay'ı ve yazarın köylüsü, arkadaşı Efe Özcan'ı anar.[6]

Değerlendirme

  • Referandum sonucu doğrudur (Evet %51,41). Ermeni kırımının anma günü olarak verilen "22 Nisan" ise yanlıştır; genel anma günü 24 Nisan'dır (!).
  • "Anadolu Kürtleri çoğunlukla korkudan 'evet' dedi" yargısı ilçe sonuçlarıyla desteklenmemiştir. Haymana, Kulu, Cihanbeyli ve Polatlı gibi ilçelerin sandık sonuçlarıyla sınanmalıdır. Hipotez
  • Facebook'taki "yüzde 99" bir ölçüm değil, bir gözlemdir. Sözlü rivayet Yine de dil değişimini gösteren erken bir tanıklık olarak değerlidir. Bkz. Orta Anadolu Kürtçesi.
  • Yalnız Kürtçe kararı derginin dil tarihinde bir eşiktir. Türkçe ağırlıklı 1. sayıdan (1997) Kürtçe ağırlıklı yayına geçiş, kendi ifadesiyle "yıldan yıla" olmuştur. Bu geçişin hangi sayılarda gerçekleştiği bu sayıdan çıkarılamaz.
  • Efe Özcan'ın köyü yazıda verilmez. Ali Çiftçi'nin köyü de burada geçmez (wikideki Ali Çiftçi sayfası onu Kulu yöresine bağlar).

Êrîşa terorîstî li Stockholmê (s. 8)

Alî Çîftçî'nin yazısı 7 Nisan 2017'de Stockholm'ün Drottninggatan caddesinde yapılan saldırıyı konu alır.[7] Sayfada saldırı yerinin fotoğrafı vardır.

  • İçerik. Yazara göre DAİŞ Suriye ve Irak'ta zayıflayınca Avrupa başkentlerine yönelik saldırılar artmıştır. Stockholm saldırısında beş kişi ölmüş, "onlarca" kişi yaralanmıştır. Yazar ardından Global Terrorism Index'in "2016 raporuna" dayanan rakamlar verir: yaklaşık 10.000 saldırı, yaklaşık 18.000 ölü, bunların 14.722'si beş ülkede (Irak, Afganistan, Pakistan, Nijerya, Suriye); ölümlerin %66'sı dört gruba (El Kaide, Taliban, İslam Devleti, Boko Haram) ait; 60 ülkede ölüm. Yazının sonucu şudur: terörün en büyük yükü Kürtlerin toprağındadır, çünkü bu gruplara "göğüs göğüse" karşı duranlar Kürtlerdir.[7]

Değerlendirme

  • Saldırının tarihi, yeri ve beş ölü sayısı doğrudur.
  • Yazıdaki sayıların çoğu GTI'nin 2016 raporuna değil, 2014 raporuna (2013 verileri) aittir (!). 14.722 rakamı, 2013'te bu beş ülkedeki ölümlerin toplamıdır.[8] GTI 2016'ya göre 2015'te 29.376 kişi ölmüş, beş ülkenin payı %72, dört grubun payı %74 olmuştur.[9] 2014 ve 2015'in toplamı yaklaşık 62.000'dir (H). Yazıdaki "2014–2016 sonu arasında 50.600" rakamı hiçbir GTI raporuyla eşleştirilemedi. "%85'i Müslüman ülkelerdeki Müslümanların terörü" ifadesi de raporda bu biçimde bulunamadı. Muhtemel

Rûdaw'a taziye ziyareti (s. 11)

Muzaffer Özgür'ün notu "Em wek kovara bîrnebûnê ji bo serxwaşiyê, li ba tora medya Rûdawê bûn" (Bîrnebûn dergisi olarak taziye için Rûdaw medya ağının yanındaydık) başlığını taşır.[10]

  • İçerik. Dergi adına 24 Mart 2017'de Rûdaw'ın Düsseldorf bürosu ziyaret edilmiştir. Rûdaw muhabiri Şîfa Gerdî Musul cephesinde gizlenmiş bir bombanın patlamasıyla ölmüş, kameraman Yunus Mustafa ağır yaralanmıştır. Yazar Gerdî'yi "Rûdaw'ın yıldızı" ve her gün Kürt evlerine giren "bir aile ferdi" olarak anar. Fotoğrafta Rûdaw panosu önünde Dr. Fikret Yıldız ve Muzaffer Özgür görülür.[10]
  • "Şîfa Gerdî kimdi?" Rudaw.net'ten aktarılan kutuya göre aile 1980'lerde Saddam'ın baskısıyla Doğu (İran) Kürdistanı'na göç etmiştir. Gerdî 1986'da Zewe köyünde doğmuş, 2006'da bilgisayar teknik enstitüsünü, 2013'te Selahaddin Üniversitesi iletişim bölümünü bitirmiş, 2006'da gazeteciliğe başlamış, 2007–2010 arasında öğretmenlik yapmıştır.[10]

Değerlendirme

  • Bilgiler bağımsız kaynaklarla uyumludur. Gerdî 25 Şubat 2017'de Musul'un batısında yol kenarına yerleştirilmiş bir bombayla ölmüş, kameraman Younis Mustafa yaralanmıştır.[11] Yazı ölüm tarihini vermez. Kesin
  • Not, derginin Orta Anadolu dışındaki Kürt medyasıyla kurduğu ilişkiyi ve Almanya'daki editörlerin temsil işlevini gösterir.

Apec kitap tanıtımı ve arka kapak (s. 91–92)

  • s. 91. "Berhemeka nû ji weşanxaneya APECê" (APEC yayınevinden yeni bir eser) başlıklı tam sayfa tanıtım, J. Îhsan Espar'ın Nivîsên xwendekaran – ji dersên kurdî (Öğrenci yazıları – Kürtçe derslerinden; İsveççe alt başlık Elevtexter från kurdiskundervisning) adlı kitabının kapağını ve önsözünden bir pasajı basar.[12] Önsöze göre kitabın ilk bölümü yazma sürecini, çoğunluk ve azınlık dillerinin ilişkisini ve İsveç'teki anadil eğitiminin kronolojisini ele alır. İkinci bölüm öğrencilerin portre, gezi yazısı, söyleşi, öykü, mektup ve kitap tanıtımı türündeki metinlerinden oluşur. Amaç, bu "otantik" metinleri derste model olarak kullanmaktır.[12] Kitap 2017'de Stockholm'de yayımlanmıştır (ISBN 978-91-88333-14-8).[13] Kitabın Stockholm'deki tanıtımı aynı sayıda Seyfi Doğan'ın yazısında anlatılır (s. 15–16).
  • s. 92. Arka kapakta Lukman Ahmed'in Child and a Helicopter (Çocuk ve helikopter, 2013, tuval, 20 × 16 inç) adlı resmi vardır. Kırmızı, mavi ve sarı lekeler arasında beyaz, maske benzeri bir çocuk yüzü ve yapıştırılmış gazete parçaları görülür.[4]

Ayrıca bakınız

Düzeltme (18.10.2026): Başyazının s. 6'sı yeniden okundu: metin "22ê nîsanê bi qirkirina ermenîyan re" der; özet buna göre tamamlandı. Kamuya açık metindeki iç iş akışı notu kaldırıldı.

Kaynakça

  1. ↑ Bîrnebûn – kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê, hejmar 68, 2017 (bahar), Spånga: Apec Förlag, ISSN 1402-7488, s. 3–4, 6–8, 11, 91–92.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Alî Çîftçî, "Roja rojnamegerîya kurdî", Bîrnebûn 68 (2017), s. 3.
  3. ↑ Sherko Janzem, "Kurdish Publishing: Kurdistan Newspaper (1898)", KurdShop (kurdshop.net/en/history/3014), erişim 5 Ekim 2026. Aynı yayın yerleri dizisi (Kahire 1–5, Cenevre, yeniden Kahire 20–23, Londra 24, Folkestone 25–29, Cenevre 30–31) The Insight Internationalin 22 Nisan 2016 tarihli haberinde de verilir.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Bîrnebûn 68 (2017), künye, s. 4. Kişisel telefon numaraları ve banka bilgileri bu sayfaya alınmamıştır.
  5. ↑ Karşılaştırma: Bîrnebûn 1 (1997) ve Kısa yazılar, mektuplar ve şiirler (Bîrnebûn 1, 1997) (künye, s. 2–3).
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Alî Çîftçî, "Ji bîrnebûnê", Bîrnebûn 68 (2017), s. 6–7.
  7. ↑ 7,0 7,1 Alî Çîftçî, "Êrîşa terorîstî li Stockholmê", Bîrnebûn 68 (2017), s. 8.
  8. ↑ "Global terror attack deaths rose sharply in 2013, says report", BBC News, 18 Kasım 2014 (14.722 ölü beş ülkede; 60 ülkede ölüm).
  9. ↑ Institute for Economics and Peace, Global Terrorism Index 2016, s. 2–4 (visionofhumanity.org); The Guardian, 16 Kasım 2016.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Muzaffer Özgür, "Em wek kovara bîrnebûnê ji bo serxwaşiyê, li ba tora medya Rûdawê bûn", Bîrnebûn 68 (2017), s. 11.
  11. ↑ "Mosul battle: Kurdish reporter Shifa Gardi killed in Iraq", BBC News, 25 Şubat 2017; Committee to Protect Journalists, "Iraqi Kurdish journalist killed by roadside bomb in Mosul", 25 Şubat 2017.
  12. ↑ 12,0 12,1 "Berhemeka nû ji weşanxaneya APECê", Bîrnebûn 68 (2017), s. 91.
  13. ↑ Apec Förlag, "Nivîsên xwendekaran – ji dersên kurdî", apecpublishing.com, erişim 5 Ekim 2026; Perîn M. Esmeroglu, "Tava kurmancîya ciwanan li Stockholmê hilhat", Rûpela Nû (245 sayfa).
"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Kısa_yazılar,_başyazı_ve_künye_(Bîrnebûn_68,_2017)&oldid=35505" sayfasından alınmıştır