Zaferanlı Konfederasyonu
Zaferanlı Konfederasyonu, tarihsel olarak farklı coğrafyalara yayılmış Kürt aşiret ve topluluklarının oluşturduğu konfederatif bir yapıdır. Konfederasyon, başta İran ve Xorasan hattı olmak üzere, Anadolu / Kürdistan coğrafyasında farklı adlandırmalarla kaydedilmiş aşiretleri bünyesinde barındırmaktadır. Bu yapı, merkezi ve hiyerarşik bir siyasal birlikten ziyade, ortak köken, akrabalık ilişkileri ve tarihsel bağlar temelinde şekillenmiş esnek bir örgütlenme biçimi olarak tanımlanır.
Zaferanlı Konfederasyonu’na bağlı aşiretler, tarihsel süreç içerisinde sürgün, zorunlu iskân ve yer değiştirme politikalarının etkisiyle geniş bir coğrafyaya dağılmış; buna rağmen aşiret adlarını ve kolektif kimliklerini büyük ölçüde korumuştur.
Tarihsel ve Coğrafi Çerçeve
Zaferanlı Konfederasyonu’na bağlı aşiretlerin tarihsel varlığı iki ana coğrafi hat üzerinde izlenmektedir:
Bu dağılım, konfederasyonun tek merkezli bir yapıdan ziyade, tarihsel ve siyasal koşulların etkisiyle farklı kollara ayrılarak varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. Anadolu’daki aşiret adlarının, İran ve Xorasan kaynaklarındaki adlarla kısmen örtüşmesi, konfederasyonun tarihsel sürekliliğine işaret etmektedir.
Konfederasyon Yapısı
Zaferanlı Konfederasyonu, farklı coğrafyalarda adları değişiklik gösteren ancak aynı kökene işaret eden aşiretlerden oluşmaktadır. Aynı aşiret, İran kaynaklarında bir adla; Anadolu’da ise farklı bir adlandırmayla kaydedilmiştir. Bu durum, konfederasyonun çok kollu ve esnek yapısını açık biçimde ortaya koymaktadır.
Konfederasyon bünyesinde yer alan aşiretler arasında şunlar bulunmaktadır:
- Began / Begler (Badıllı)
- Cafka / Caf
- Cihanbeg / Canbeg
- Celalî
- Hesnan / Hesenan
- Kikan
- Mamdan / Mamiti(?)
- Miliyan / Milli
- Milan(?)
- Pitikan / Pütükan
- Şêxkan / Şêxikan
- Xilan / Xelika(?)
ve tabloda kayıtlı diğer aşiretler.
Bu çeşitlilik, Zaferanlı Konfederasyonu’nun katı sınırları olan bir birlikten ziyade, zaman içinde genişleyen ve farklı adlandırmalarla varlığını sürdüren bir aşiretler ağı olduğunu göstermektedir.
Sürgün, Dağılma ve Süreklilik
Zaferanlı Konfederasyonu’nun tarihsel karakterini belirleyen temel unsurlardan biri, konfederasyona bağlı aşiretlerin maruz kaldığı sürgün ve zorunlu yer değiştirme uygulamalarıdır. Bu süreçler sonucunda:
- Aynı aşirete mensup gruplar farklı coğrafyalara dağılmış,
- Aşiret adları bölgesel koşullara göre değişmiştir,
- Kimlik, kimi dönemlerde gizlenmiş, kimi dönemlerde yeniden görünür hale gelmiştir.
Buna rağmen, aşiret hafızası ve sözlü kültür aracılığıyla konfederasyon bilinci tamamen ortadan kalkmamış; kuşaklar boyunca aktarılmıştır.
Kültürel ve Toplumsal Önemi
Zaferanlı Konfederasyonu, Kürt toplumsal yapısında konfederatif örgütlenmenin önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Bu yapı:
- Kürt aşiret sisteminin esnekliğini,
- Kimliğin coğrafi dağılmaya rağmen korunabildiğini,
- Aşiret hafızası ve sözlü kültürün süreklilikteki rolünü
açık biçimde ortaya koymaktadır.
Bu yönüyle Zaferanlı Konfederasyonu, Orta Anadolu Kürtleri ile İran ve Xorasan hattındaki Kürt toplulukları arasındaki tarihsel bağların anlaşılmasında önemli bir referans çerçevesi sunmaktadır.
| Source (Tewahhudi) | Correspondance (Anadolu / Kurdistan) |
|---|---|
| Began | Begler (Badıllı) |
| Birîwan | – |
| Capan | – |
| Cafka | Caf |
| Cihanbeg | Canbeg |
| Celalî | Celalî |
| Dêran | – |
| Dirusan | – |
| Dirawan | – |
| Golan | – |
| Hesnan | Hesenan |
| Kebkan | – |
| Keywan | – |
| Kirik | – |
| Kidkan | – |
| Kilmişî | – |
| Kikan | Kikan |
| Kombelekan | – |
| Kosan | – |
| Lal | – |
| Mamdan | Mamiti (?) |
| Mamyan | – |
| Mistikan | – |
| Miliyan | Milli |
| Milan | Milan (?) |
| Mirdikan | – |
| Naman | – |
| Nêrgis | – |
| Odkan | – |
| Palokan | – |
| Pitikan | Pütükan |
| Piçiran | – |
| Sîran | – |
| Silsiporan | – |
| Siyamensur | – |
| Şêxkan | Şêxikan |
| Şexemîr | – |
| Qiriq-Qirikan | – |
| Qiraman | – |
| Qiruçan | – |
| Qiraçor | – |
| Xadiman | – |
| Xilan | Xelika (?) |
| Taban | – |
| Teman | – |
| Trusan | – |
| Vurekan | – |
| Vordan | – |
| Wîran | – |
| Zaxoran | – |
| Zinkan | – |
| Ziravkan | – |
| Zengilan | – |
Ayrıca bakınız
- Şadi Konfederasyonu
- Çemişkezek Konfederasyonu
- Kürt Konfederasyonları
- Aşiret Yapıları
- Sürgün ve Zorunlu İskân
---