Pepûk Café: Etki ve Değerlendirme
| Tür | Bağımsız kültür ve bilgi girişimi |
|---|---|
| Merkez | Ömeranlı |
| Kurucu | Dr. Gülabi CELEP |
| Odak | Bilim, kültür, ekoloji, sözlü tarih ve toplumsal hafıza |
| Dönem | 2026- |
| Çalışma biçimi | Açık, katılımcı, saha temelli ve toplum odaklı |
Pepûk Akademi: Etki ve Değerlendirme. Bu sayfa, Pepûk Akademi’nin bireysel, toplumsal, kültürel ve kurumsal etkisini nasıl tanımladığını ve ölçtüğünü açıklar.
Pepûk Akademi’nin başarısı, yalnızca gerçekleştirdiği etkinliklerin sayısı veya programlara katılan toplam kişi üzerinden değerlendirilemez. Bir akademinin toplumsal değeri, oluşturduğu değişimin niteliği, bu değişimin ne kadar süre devam ettiği ve geride bıraktığı kalıcı kapasite üzerinden değerlendirilmelidir.
Bu nedenle Pepûk Akademi için etki kavramı, bir faaliyetin hemen ardından ortaya çıkan görünür sonuçlarla sınırlı tutulmayacaktır. Bazı etkiler kısa sürede ölçülebilirken, kültürel aktarım, gençlerin aidiyet biçimleri, kurumsal güven ve toplumsal katılım gibi alanlardaki değişimler ancak yıllar içerisinde gözlemlenebilir.
Akademinin etki yaklaşımı üç düzeyde ele alınacaktır: *çıktı, sonuç ve uzun vadeli dönüşüm*.
Çıktı, doğrudan gerçekleştirilen çalışmayı ifade eder. Kaydedilen bir sözlü tarih görüşmesi, düzenlenen bir atölye veya hazırlanan bir araştırma raporu bir çıktıdır.
Sonuç, bu çalışmanın insanlarda veya kurumlarda oluşturduğu değişimdir. Bir gencin araştırma becerisi kazanması, farklı kuşakların yeniden iletişim kurması veya bir üniversiteyle ortak proje geliştirilmesi bir sonuçtur.
Uzun vadeli dönüşüm ise bu sonuçların zaman içerisinde toplumsal yapıda kalıcı bir etkiye dönüşmesini ifade eder.
Pepûk Akademi’nin temel hedefi, bu üç düzey arasında süreklilik kurabilmektir.
BİREYSEL DÜZEYDE BEKLENEN ETKİ
Akademi’nin ilk etki alanı programa katılan bireyler olacaktır.
Bir etkinliğe katılan herkesin hayatında büyük bir değişim yaratılması beklenemez. Bununla birlikte Akademi, katılımcıların yeni sorularla karşılaşmasını, farklı insanlarla ilişki kurmasını ve kendi bilgi veya deneyimini paylaşabileceği alanlara erişmesini sağlayabilir.
Özellikle düzenli katılımcılarda;
- eleştirel düşünme becerisinin gelişmesi,
- soru sorma ve kamusal alanda kendini ifade etme kapasitesinin güçlenmesi,
- araştırma ve belgeleme yöntemleriyle tanışma,
- farklı kuşak ve yaşam deneyimlerine karşı merak geliştirme,
- toplumsal çalışmalarda sorumluluk alma
gibi etkiler hedeflenmektedir.
Bu değişimler anketler, görüşmeler ve uzun dönemli katılım takibi aracılığıyla değerlendirilebilir.
GENÇLERDE UZUN VADELİ ETKİ
Pepûk Akademi’nin en önemli uzun vadeli etki alanlarından biri gençler olacaktır.
Ancak gençler üzerindeki başarı, onların belirli bir kültürel kimliği ne ölçüde benimsediği üzerinden ölçülmemelidir. Akademi’nin görevi gençlerin kimliğini tanımlamak değil, kendi kimlikleri ve gelecekleri üzerine özgürce düşünebilecekleri araçları sağlamaktır.
Bu nedenle gençlik programlarının etkisi;
- gençlerin kendi projelerini geliştirmesi,
- Akademi içerisinde sorumluluk üstlenmesi,
- kuşaklar arası iletişime katılması,
- Ömeranlı ile kendi tercihleri üzerinden ilişki kurması,
- sonraki yıllarda Akademi’ye yeniden dönmesi
gibi göstergeler üzerinden değerlendirilecektir.
En önemli uzun vadeli göstergelerden biri, ilk yıllarda katılımcı olan gençlerin ilerleyen yıllarda atölye yürütücüsü, araştırmacı, mentor veya program sorumlusu olarak Akademi’ye geri dönmesidir.
Bu gerçekleştiğinde Akademi yalnızca gençlere hizmet sunan bir yapı olmaktan çıkarak yeni kuşakların devraldığı bir kuruma dönüşmeye başlayacaktır.
KÜLTÜREL HAFIZA ÜZERİNDEKİ ETKİ
Kültürel hafıza alanında etki, yalnızca çok sayıda kayıt toplamakla ölçülmeyecektir.
Toplanan materyallerin sistematik biçimde korunması, erişilebilir hâle getirilmesi ve yeni araştırmalarda kullanılması temel kriter olacaktır.
Bir sözlü tarih kaydı yalnızca dijital bir diskte saklandığında sınırlı bir değere sahiptir. Ancak bu kayıt transkribe edildiğinde, arşivlendiğinde, araştırmacılar tarafından kullanıldığında veya gençlerin hazırladığı bir belgesele kaynak olduğunda yaşayan bir hafıza unsuruna dönüşür.
Uzun vadede Pepûk Akademi’nin oluşturacağı hafıza birikiminin;
- akademik araştırmalara,
- belgesellere,
- sergilere,
- kitaplara,
- eğitim materyallerine,
- dijital haritalara
kaynak oluşturması hedeflenmektedir.
Böylece toplumsal hafıza yalnızca korunmayacak, yeni bilgi ve kültürel üretimin hammaddesine dönüşecektir.
TOPLUMSAL İLİŞKİLER ÜZERİNDEKİ ETKİ
Pepûk Akademi’nin önemli etkilerinden biri, normal koşullarda aynı ortamda karşılaşmayan insanların ortak meseleler etrafında bir araya gelmesini sağlaması olabilir.
Bir akademisyenle çiftçinin, Avrupa’da büyüyen bir gençle kasabada yaşayan bir yaşlının veya farklı siyasi ve toplumsal görüşlere sahip insanların aynı soruyu tartışabilmesi, başlı başına bir toplumsal değer taşımaktadır.
Akademi’nin bu alandaki etkisi, herkesin aynı düşünceye ulaşmasıyla ölçülmemelidir.
Asıl hedef, farklılıkların çatışma veya dışlanma üretmeden konuşulabileceği bir kamusal kültürün gelişmesine katkı sağlamaktır.
Bu nedenle tartışma ortamlarının niteliği, farklı grupların programa katılımı ve katılımcıların kendilerini ifade edebilme deneyimleri düzenli olarak değerlendirilmelidir.
ÖMERANLI'NIN ALGILANMA BİÇİMİNDEKİ DEĞİŞİM
Pepûk Akademi’nin uzun vadeli etkilerinden biri, Ömeranlı’nın hem kendi sakinleri hem de dışarıdaki insanlar tarafından algılanma biçiminde ortaya çıkabilir.
Bir yerleşimin kimliği yalnızca coğrafi konumu veya ekonomik faaliyetleri üzerinden oluşmaz. Orada üretilen fikirler, kültürel çalışmalar ve toplumsal girişimler de mekânın kimliğini belirler.
Pepûk Akademi düzenli ve nitelikli çalışmalar üretebildiği ölçüde Ömeranlı;
yalnızca yazın nüfusu artan bir kasaba değil,
aynı zamanda insanların bilim, kültür ve doğa üzerine düşünmek için geldiği bir buluşma noktası olarak tanınabilir.
Bu dönüşüm kısa sürede gerçekleşmeyecektir. Ancak birkaç yıl boyunca sürdürülen tutarlı çalışmalar, kasabanın bölgesel görünürlüğünde önemli bir değişim yaratabilir.
EKOLOJİK ETKİ
Akademi’nin ekoloji alanındaki etkisi yalnızca yeni ağaçların dikilmesi üzerinden değerlendirilmemelidir.
Daha önemli olan, gerçekleştirilen uygulamaların bilimsel olarak izlenmesi ve elde edilen deneyimin paylaşılabilir bilgiye dönüştürülmesidir.
Örneğin bir mikro orman alanının yıllar içerisindeki gelişiminin düzenli biçimde ölçülmesi, Orta Anadolu koşullarında benzer çalışmalar yapmak isteyen başka topluluklar için değerli bir kaynak oluşturabilir.
Bu nedenle ekolojik etki;
- biyolojik çeşitlilik,
- bitki yaşama oranları,
- toprak özelliklerindeki değişim,
- gönüllü katılım,
- çocuk ve gençlerin doğa programlarına katılımı,
- geliştirilen yeni uygulamalar
gibi farklı göstergeler üzerinden değerlendirilebilir.
Böylece Pepûk Akademi ekolojik faaliyeti yalnızca uygulayan değil, deneyiminden bilgi üreten bir yapıya dönüşebilir.
KURUMSAL KAPASİTE ÜZERİNDEKİ ETKİ
Pepûk Akademi’nin sürdürülebilirliğinin en önemli göstergelerinden biri, her yıl organizasyon kapasitesinin gelişmesidir.
İlk yıl bir kişinin gerçekleştirdiği bir görevin ikinci yıl bir ekip tarafından yürütülebilmesi kurumsal ilerleme göstergesidir.
Benzer biçimde;
- yazılı iş süreçlerinin oluşması,
- düzenli arşiv tutulması,
- gönüllülerin eğitilmesi,
- finansal kayıtların sistematikleşmesi,
- ortaklıkların devam etmesi
kurumsal kapasitenin ölçülebilir unsurlarıdır.
Akademinin her yıl sonunda yalnızca faaliyetlerini değil, kendi organizasyon kapasitesini de değerlendirmesi gerekmektedir.
ETKİ ÖLÇÜM ÇERÇEVESİ
Pepûk Akademi için karmaşık ve yüksek maliyetli bir değerlendirme sistemi yerine, kuruluş aşamasında basit fakat düzenli bir etki ölçüm modeli uygulanabilir.
Her yıl aşağıdaki göstergeler takip edilebilir:
Nicel Göstergeler
- toplam program sayısı,
- toplam ve benzersiz katılımcı sayısı,
- tekrar katılım oranı,
- genç katılımcı sayısı,
- aktif gönüllü sayısı,
- üretilen sözlü tarih kaydı sayısı,
- tamamlanan proje sayısı,
- kurumsal ortaklık sayısı,
- yayımlanan içerik ve rapor sayısı.
Nitel Göstergeler
- katılımcı deneyimleri,
- gençlerin sorumluluk düzeyindeki değişim,
- ortaya çıkan yeni proje fikirleri,
- kuşaklar arası ilişkilerde gözlenen değişimler,
- akademisyen ve ortak kurumların değerlendirmeleri,
- yerel toplumun Akademi’ye ilişkin algısı.
Her yıl aynı temel göstergelerin takip edilmesi, Akademi’nin zaman içerisindeki gelişiminin karşılaştırılmasına olanak sağlayacaktır.
SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİN DÖRT BOYUTU
Pepûk Akademi için sürdürülebilirlik yalnızca finansal devamlılık anlamına gelmemektedir.
Akademinin sürdürülebilirliği dört temel boyutta ele alınmalıdır.
Kurumsal Sürdürülebilirlik
Görevlerin paylaşılması, süreçlerin belgelenmesi ve karar mekanizmalarının kişilere bağımlı olmaması gerekir.
Finansal Sürdürülebilirlik
Gelir kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve temel faaliyetlerin gerçekçi bütçelerle planlanması gerekmektedir.
Toplumsal Sürdürülebilirlik
Yerel toplum ve gençler Akademi’yi kendilerinden bağımsız bir proje olarak görürse uzun vadeli sahiplenme sınırlı kalacaktır. İnsanların yalnızca programa çağrılması değil, sorumluluk üstlenebilecekleri alanların oluşturulması gerekir.
Bilgi Sürdürülebilirliği
Üretilen kayıtların, araştırmaların ve deneyimlerin kişisel bilgisayarlarda veya dağınık sosyal medya hesaplarında kaybolmaması gerekir. Kurumsal arşiv, Akademi’nin sürekliliğinin temel unsurlarından biri olacaktır.
Bu dört boyuttan herhangi birinin zayıflaması Akademi’nin uzun vadeli geleceğini etkileyebilir.
KURUCUDAN KURUMA GEÇİŞ
Pepûk Akademi’nin kuruluş aşamasında kurucunun kişisel emeği, ilişkileri ve vizyonu belirleyici olacaktır. Bu durum yeni sosyal ve kültürel girişimlerin doğal gelişim sürecidir.
Ancak uzun vadede bütün önemli ilişkilerin, kararların ve operasyonel süreçlerin tek kişiye bağlı kalması önemli bir kurumsal risk oluşturur.
Bu nedenle sürdürülebilirliğin temel hedeflerinden biri, kurucunun Akademi içerisindeki önemini azaltmak değil, sahip olduğu bilgi ve ilişkileri kurumsal yapıya aktarmaktır.
Önemli iletişimler kurumsal olarak kayıt altına alınmalı, program süreçleri belgelenmeli ve sorumluluklar zaman içerisinde paylaşılmalıdır.
Başarılı bir kurumsallaşma sonucunda kurucu, sürekli olarak her ayrıntıyla ilgilenen organizatör rolünden çıkarak Akademi’nin stratejik yönünü ve uzun vadeli vizyonunu geliştiren bir konuma geçebilmelidir.
BEŞ YILLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ
Pepûk Akademi’nin ilk kapsamlı etki değerlendirmesinin beşinci yılın sonunda yapılması önerilmektedir.
Bu değerlendirmede yalnızca beş yıl boyunca kaç etkinlik gerçekleştirildiği değil, başlangıçta belirlenen temel hedeflerde ne ölçüde ilerleme sağlandığı incelenmelidir.
Örneğin şu sorular sorulabilir:
İlk yıl katılan gençlerden kaçı hâlen Akademi ile ilişkili?
Kaç kişi katılımcıdan üretici veya program sorumlusu konumuna geçti?
Oluşturulan hafıza arşivi nasıl kullanılıyor?
Kaç proje bir yıldan daha uzun süre devam etti?
Akademi kurucunun günlük operasyonel emeğine ne ölçüde bağımlı?
Ömeranlı dışında hangi kalıcı ilişkiler kuruldu?
Akademi olmasaydı gerçekleşmeyecek hangi somut değişimler ortaya çıktı?
Bu sorular, Akademi’nin gerçek etkisini etkinlik sayılarından daha doğru biçimde ortaya koyacaktır.
KALICI ETKİNİN TEMEL ÖLÇÜTÜ
Pepûk Akademi’nin uzun vadeli başarısı, kendi varlığından sürekli söz ettirmesiyle değil, kendi çevresinde yeni üretimlerin ortaya çıkmasını sağlamasıyla ölçülecektir.
Bir genç Akademi’de edindiği deneyimle kendi projesini başlatıyorsa, bir aile eski fotoğraflarını arşive açıyorsa, bir akademisyen Ömeranlı üzerine yeni bir araştırma geliştiriyorsa veya başka bir köy benzer bir kültürel ve ekolojik girişim başlatıyorsa, Pepûk Akademi kendi sınırlarının ötesinde etki üretmeye başlamış demektir.
Bu nedenle sürdürülebilirliğin nihai hedefi Pepûk Akademi’nin sürekli büyümesi değildir. Asıl hedef, Akademi’nin başlattığı düşünce ve üretim süreçlerinin kendi başlarına devam edebilecek kapasiteye ulaşmasıdır.
Pepûk Akademi’nin kalıcı etkisi, yıllar sonra yalnızca arşivlerinde veya faaliyet raporlarında değil; soru soran gençlerde, kaydedilmiş hafızalarda, korunmuş doğada, kurulmuş ilişkilerde ve Ömeranlı’dan doğan yeni girişimlerde görülebilmelidir.