Türkmenistan Kürtleri
Türkmenistan Kürtleri, Türkmenistan’da yaşayan Kürt topluluğunu ifade eder. SDAM’ın 2019 tarihli değerlendirmesine göre bu topluluk hem Stalin dönemindeki sürgün ve iskân politikalarının hem de daha eski tarihli yerleştirmelerin sonucunda oluşmuştur.[1]
Giriş
Türkmenistan’daki Kürtler, Orta Asya Kürt toplulukları içinde tarihsel katmanları en belirgin örneklerden biridir. Kaynağa göre bu topluluk yalnızca Sovyet dönemi sürgünleriyle değil, Safevîler çağından itibaren gelişen daha eski nüfus hareketleriyle de bağlantılıdır. Bu nedenle Türkmenistan Kürtleri, hem modern zorunlu göçlerin hem de erken dönem sınır ve iskân siyasetlerinin mirasını taşımaktadır.[1]
Tarihsel arka plan
SDAM raporuna göre Türkmenistan’daki Kürtlerin bir bölümü Stalin dönemindeki iskân politikalarıyla bölgeye yerleştirilmiştir. Bunun yanında bazı Kürt topluluklarının yaklaşık dört yüzyıl önce Safevî siyasetinin sonucu olarak Horasan sahasına gönderildiği ve daha sonra Rusya İmparatorluğu ile İran arasındaki sınır düzenlemeleri sonucu bir bölümünün Türkmenistan sınırları içinde kaldığı belirtilmektedir.[1]
Bu bilgi, Türkmenistan Kürt topluluğunun yalnızca 20. yüzyıl sürgünlerinden ibaret olmadığını, daha eski tarihî süreçlerle de bağlantılı olduğunu göstermektedir.[1]
Yerleşim ve topluluk yapısı
Raporda Türkmenistan’daki Kürt nüfusu için farklı rakamlar verilmektedir. Bazı sayımlar daha düşük, bazı tahminler ise daha yüksek sayılar ileri sürmektedir. Kaynak ayrıca yalnızca Sovyet döneminde sürülenleri esas alan dar hesapların, Horasan Kürtleri ile bağlantılı daha eski yerleşimleri tam olarak yansıtmadığını belirtmektedir.[1]
Türkmenistan’daki Kürtlerin özellikle başkent Aşkabat ve çevresinde yoğunlaştığı, en belirgin yerleşim alanlarından birinin Kiyoşi bölgesi olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca Türkmenistan Horasanı olarak anılan sahada ve Köpetdağ çevresinde yaşayan Kürt topluluklarından da söz edilmektedir.[1]
Kültürel durum
SDAM değerlendirmesine göre Türkmenistan’daki bazı Kürt toplulukları Kurmanci konuşmaktadır. Bu durum, uzun süreli coğrafi ayrılığa rağmen dilsel sürekliliğin belirli ölçüde korunduğunu göstermektedir.[1]
Kaynakta, Sovyet dönemi boyunca dil ve kültürün genel olarak yaşayabildiği, ancak daha sonraki milliyetçi devlet politikalarının bu alanı daralttığı yönünde bir değerlendirme yer almaktadır. Bu nedenle Türkmenistan Kürtleri için kültürel süreklilik ile siyasal baskı arasındaki gerilim önemli bir başlık olarak öne çıkmaktadır.[1]
Değerlendirme
Türkmenistan Kürtleri, hem sürgün kökenli hem de daha eski yerleşim katmanlarına sahip bir Kürt topluluğu olarak değerlendirilmektedir. SDAM raporuna göre bu örnek, Orta Asya’daki Kürt varlığının yalnızca Sovyet dönemiyle açıklanamayacağını, Safevî ve sınır siyaseti gibi daha derin tarihsel süreçlerle de bağlantılı olduğunu göstermektedir. Dilin ve topluluk hafızasının kısmen korunmuş olması, bu topluluğun tarihsel sürekliliğine işaret etmektedir.[1]
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- SDAM, Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler, 2019.