Aram Tîgran
Mamostayê Mûzîka Kurdî
Hepimiz Aram Tîgran’ın adını ve sesini duymuşuzdur. Onun müziği dîlan, govend, şenlikler, düğünler ve bayramlarda dinlenir. Güzel günlerde onun aşk şarkılarını, zor günlerde ise acı ve keder içeren şarkılarını dinleriz.
Büyük ozana hayat hikâyesini sorduk ve bize şöyle anlattı:
“Ben kırk sekiz yıldır şarkı söylüyorum. Durmadan ve yorulmadan sanatım üzerinde çalıştım.”
Ailesi ve Doğumu
Aram Tîgran’ın anne ve babası, Ermeni Soykırımı sırasında Ermeni halkına uygulanan zulüm nedeniyle Silvan’dan kaçarak sınırın ötesine geçmiş ve orada yerleşmişlerdir.
Aram, 1934 yılında Qamişlo’da dünyaya gelmiştir. Babası Sason’lu, annesi Silvan’lıdır. Ailesi 1932 yılında Türkiye’den göç ederek Suriye’ye yerleşmiş ve geçimlerini çiftçilikle sağlamıştır.
Aram Tîgran şöyle anlatır:
“Biz iki kız ve dört erkek kardeştik. Suriye’de okula gittim ve Arapça öğrendim. 1967 ile 1985 yılları arasında Erivan Radyosu’nun Kürtçe bölümünde çalıştım.”
Müzik Hayatının Başlangıcı
“On iki yaşımdayken dilimde makamlı ezgiler vardı. Şarkı söylüyor ve ritim tutuyordum. Ermeni okulunda okuyordum. Müzik öğretmenim beni çok severdi ve bana her zaman en yüksek notu verirdi.
Okulu bitirdikten sonra babamla birlikte bir müzik aleti aramaya başladık. Bir Ud buldum ve üç yıl boyunca onunla çalıştım. Daha sonra Cümbüş ortaya çıktı. Onu aldım ve çalmayı öğrendim.
Cümbüşün sesi yüksek ve keskin bir sesti. Sesime çok uygun düşüyordu. Kısa sürede halk arasında tanındım ve saygı gördüm.”
Aram Tîgran o yılları şöyle anlatır:
“Yirmi üç yaşımdayken düğünlerde şarkı söylemeye başladım. Kürtçe, Ermenice, Türkçe ve Yunanca şarkılar söyledim. Bu sanat hayatım bugün hâlâ devam ediyor.”
Babasının Öğütleri
Babası ona şu öğüdü vermiştir:
“Evlat, dengbêjliği ve sazı bırakma. Devirler gelir geçer ama sanat kalır. Sanatını sürdür. Bir gün sana faydası olacaktır.”
Babası ayrıca şiirler yazıp Aram’a vermiş ve şöyle demiştir:
“Bu şiirleri müzikleştir ve tüm dünyadaki Kürtler için söyle. Çünkü ben onları zulümden kurtarmak istiyorum. Şiirlerim senin müziğinle Kürt halkı arasında yayılsın.”
Ermenistan Yılları
1966 yılında Ermenistan’a gitme yolu açıldı. Aram Tîgran ailesiyle birlikte oraya yerleşti.
“Erivan Radyosu’na bir mektup yazdım. Hemen cevap verdiler. Oraya gittim ve şarkı söyledim. Çok beğendiler. Bana birlikte çalışmayı teklif ettiler.
Ben de kabul ettim ve on sekiz yıl boyunca Erivan Radyosu Kürtçe Servisi’nde çalıştım. Sesim tüm Kürdistan’da duyulmaya başladı.”
Kürt Kültürü ve Mücadele
Aram Tîgran Kürt kültürünün gelişmesi hakkında şöyle konuşur:
- Kürdistan’da büyük bir uyanış vardır. - Özgürlük için ağır bir mücadele sürmektedir. - Bu mücadeleyle birlikte kültürel çalışmalar da gelişmiştir.
Ona göre özgürlük mücadelesi sadece silahla değil, aynı zamanda kültür ve sanatla yürütülür:
“Özgürlük mücadelesi birçok alanda verilir. Sanatla, müzikle, yazıyla ve kültürle de mücadele edilir.”
Sanat Anlayışı
Aram Tîgran şöyle der:
“Müzik aynı müziktir, kalp aynı kalptir. Sanat değişmez. Ben Kürt müziği ile Ermeni müziği arasında hiçbir zaman fark görmedim. Çünkü her iki halk da büyük acılar yaşamıştır.”
Ölümü
Aram Tîgran, 8 Ağustos 2009 tarihinde Yunanistan’da hayatını kaybetti. Ölümünden sonra Diyarbakır’da büyük bir anma konseri düzenlenmiştir.
Bazı Şarkıları
Dilo Menal
Dilo menal xweş bihar e
Quling dikin zare zare
Dilo menal xweş havîn e
Dibêm rabin temeşe kin
Quling dikir qir - qirn e
Kurdistana we birîndar e
Dibêm rabin temaşe kin
Ew dinyaya derewin e
Bilbilo
Hey lê, lê wayê gidî bilbilo
Wê bayê lêxist, hêlîn tev xerakiro
Perîşano, de sêwîyo, mihaciro
Tu bi hasreta hêlîna keviro
Şev Çû
Şev çû ma tu êdî hew têyî lo
Ez ranazêm kengî bêyî te xew tê lo
Xanî bûye zîndan, tê de renazêm
Tev seher qîr û nalîn tew tê lo
Leyla
Tu kulîlka çiyayê Kurda Leyla Leyla
Tu dermanê dilê xorta Leyla Leyla
Leyla Leyla Leyla
Newroz
Newroz e Newroz e
Sibê ye Newroz e
Maçek bide min yar
Cejna te pîroz e
Azad e
Azad e gula geş
Azad e warê xweş
Azad e gulîstan azad
Şarkıları
Dilo Menal
Dilo menal xweş bihar e
Quling dikin zare zare
Dilo menal xweş havîn e
Dibêm rabin temeşe kin
Quling dikir qir - qirn e
Kurdistana we birîndar e
Dibêm rabin temaşe kin
Ew dinyaya derewin e
Azad e
Azad e gula geş
Azad e warê xweş
Azad e gulîstan azad
Perên wan wek agir e
Hatin me rizgar kin
Hatin me şîyar kin azad e
Azad e axa me
Azad e ala me
Azad roja me azad e
Nergîz Zînê
Ew dev û lêvên te yî qirmisî ne
Rûkên te yî sor weke hingivî ne
Nav bexçê me weke gula şîne
Ber êvarê boyî min şîvîne
Te hîv û roj li min kire tarî
Li ser min teyrok û baran barî
Te Ez Kalkirim
Te kalkirim bi ciwanî
Lê ez xort bûm tu baş zanî
Pelê dara min te weşand
Buher çû, te payîz anî
Hêviya min nema di jînê de
Bê kes mame vê dinê de
Bilbilo
Hey lê, lê wayê gidî bilbilo
Wê bayê lêxist, hêlîn tev xerakiro
Perîşano, de sêwîyo, mihaciro
Tu bi hasreta hêlîna keviro
Bilbilê reben guneye na lîlîne
De xema şalûl e
Wexta Zeryam Nîşan Kirin
Wexta Zerya min nişan kirin
Davê birîna min vekirin
Birîn tije xwê dikirin
Derman çare pê nedikirin
Şev Çû
Şev çû ma tu êdî hew têyî lo
Ez ranazêm kengî bêyî te xew tê lo
Xanî bûye zîndan, tê de renazêm
Tev seher qîr û nalîn tew tê lo
Bêbextî
Li min bihorîn gelek sal û dem
Li min kom bûn gelek derd û xem
Emir diçe bi êş û alem
Tenê hiştim vê bêbextiyê
Lolo Pismamo
Lolo Pismamo çima deng nakî
Serê xwe carek bilind ranakî
Leşkerê dijmin li çiyayê jor in
Weke xweşmêra j’hev bela nakî
Gelo Ew Kî Ye
Gelo ew kî ye, ji wê de têye
Çi bejnek zirav, wek rihanê ye
Gelo ew kî ye, ji çi eslî ye
Leyla
Tu kulîlka çiyayê Kurda Leyla Leyla
Tu dermanê dilê xorta Leyla Leyla
Leyla Leyla Leyla
Newroz e
Newroz e Newroz e
Sibê ye Newroz e
Maçek bide min yar
Cejna te pîroz e
Arifo Lawo
Were were Arifo lawo were
Arifo lawo lo te ez hêlandim were
Arifo lawo te ez hêlandim were
Arix
Arix dibên li gundê Saran
Gava ku zelzele bû
Lê lê Anê dused, sêsed mezel vedan
Aşiq Temalî
Ez kal bûm ez ji salan
Ji derdê wan hevalan
Bajarekî çêkim ji dostan
Bi hev gîhnim dê û dotan
Kilamek Li Ser Yasin Pinarê
Qirix li bilindiya çiyan e
Qizil çewlîk devê rêyan e
Mal şewitî Yasînpinar e
Ocaxê têlî zeryan e
Arî Mezin
Arî mezin arî mezin
Lê diçerin karik bizin
Min rindeka xwe wenda kir
Yeka bi kemere pî bazinge
Ay De Medet
Ay medetê
Ay medet ay medet
Ezê bi nazikim
Ezê vê sibekê çiqas bi nazdarim
Kaynak
Hasanê Alê