Orta Anadolu Kürt Aşiretlerinin Coğrafi Dağılımı

Orta Anadolu Kürt Aşiretlerinin Coğrafi Dağılımı

Orta Anadolu Kürtleri'nin yerleşimleri ağırlıklı olarak Ankara, Konya ve Kırşehir illerinin kesişme noktalarındaki Haymana, Kulu, Cihanbeyli ve Malya ovalarında yoğunlaşmıştır. Bu yerleşimlerin temelini Reşvan (Reşî), Canbeg (Cihanbeyli) ve Şeyhbızıni gibi büyük Aşiret konfederasyonları ile bunlara bağlı kollar oluşturmaktadır.

Konya Hattı (Kulu ve Cihanbeyli)

Konya'nın Kulu ve Cihanbeyli ilçeleri, coğrafi yakınlıkları ve kültürel benzerlikleri nedeniyle araştırmalarda genellikle bir bütün olarak ele alınır. Bölgedeki Kürt köylerinin büyük çoğunluğu Reşvan ve Canbeg aşiretlerine mensuptur.

• Omeran (Omara) Kolu: Kulu merkezli bu kolun en önemli yerleşimleri Ömeranlı (Tavşançalı), Altılar, Tavlıören, Beşkardeş, Yazıçayır, Acıkuyu (Birtalik) ve Çöpler köyleridir.
• Xelîkan (Halikan) Kolu: Cihanbeyli ve Kulu hattında Gölyazı (Xalîke Jêr), Karacadağ (Xalîke Jor), Yapalı (Qemera), Sağlık (Qolita) ve Arşıncı (Germik) köylerinde yerleşiktirler.
• Sefîkan (Sewikan) Kolu: Kulu ilçesine bağlı Celep (Sêvka), Zincirlikuyu (Gundî Ome), Kerpiç, Güzelyayla (Yayle Qute) ve Bulduk (Gundî Buldix) yerleşimlerini oluştururlar.
• Nasirî Kolu: Cihanbeyli'ye bağlı Yeniceoba (İncov), Kuşça (Hecîlera) ve Kulu'ya bağlı Burunsuz, Şerefli ve Karagedik (Ankara Gölbaşı hattı) köylerinde bulunurlar.
• Çelîkan Kolu: Kulu'da Kırkpınar, Yeşilyurt (Atkafası), Hisar ve Cihanbeyli'ye bağlı Kütükuşağı (Kutika) köylerinde meskundurlar.
• Canbeg (Cihanbeyli) Aşireti: Bölgedeki en büyük demografik yapıya sahip aşiret olup Cihanbeyli havzasında yoğunlaşmışlardır.

Ankara Hattı (Haymana ve Polatlı)

Ankara'daki Kürt yerleşimleri çoğunlukla Haymana, Polatlı, Gölbaşı ve Bala ilçelerinde kümelenmiştir.

• Şeyhbızıni Aşireti: Ana yerleşim alanı Haymana olup, bölgede 29 ila 36 köyleri bulunmaktadır. Derekök, Durutlar, Kayabaşı ve Mandıra gibi köyler bu aşiretin Kerkük kökenli kollarınca kurulmuştur.
• Bilikan Kolu: Şereflikoçhisar'a bağlı Akarca, Büyükdamlacık (Hezîno), Büyükkışla (Heciyo), Doğankaya, Kanlıkışla, Küçük Damlacık, Odunboğazı, Yusufkuyusu köylerinde ve Bala'ya bağlı Egribasan köyünde yerleşiktirler.
• Mikaili Aşireti: Haymana ve Polatlı'nın İnler köyü çevresinde yaşamaktadırlar.
• Sîxan Aşireti: Haymana merkez ile Emirler, Kesikkavak, Eskicalış ve Büyük Konakgörmez köylerinde bulunurlar.
• Nasirî ve Sefîkan Kolları: Gölbaşı'na bağlı Karagedik ve Haymana'ya bağlı Bumsuz yerleşimlerinde yoğun nüfusları mevcuttur.

Kırşehir Hattı (Merkez ve Boztepe)

Kırşehir bölgesindeki yerleşimler Boztepe, Çiçekdağı ve Kaman ilçelerinde yoğunlaşmaktadır.

• Mifîkan Kolu: Boztepe ve Merkez ilçeye bağlı Körpınar (Kanîkûrik), Büyükkışla, Çimeli, Külhöyük, Harmanaltı (Pizbênike Jêr), Tosunburnu (Pizbênike Jor), Hüseyinli, Yeşiloba, Göllü, Seyrekköy, Taburoğlu, Uzunpınar, Hatunoğlu (Öksüzkale), Yenidoğanlı ve Eskidoğanlı köylerinde yaşarlar.
• Şêxbilan Kolu: Kırşehir ve çevresinde Üçkuyu, Geder, Kışla, Çevirme, Çamalak, Çidali, Zekere, Hoçiko, Ramiko ve Torino köylerini kurmuşlardır.
• Berketî Kolu: Çiçekdağı merkez ve Harmanpınar (Kunguş), Hacıoğlu, Baraklı, Şahanoğlu, Alahacılı köylerinde iskan edilmişlerdir.
• Oxçîyan Kolu: Alanköy, Acıköy (Şorik), Bozlarevci, Gölcük, Konurkale, Avanaoğlu, Afraköyü, Tuzköyü ve Çökelik yerleşimlerinde ikamet ederler.
• Molîkan Kolu: Devreceli ve Karaca köylerinde yerleşiktirler.

Haritalandırma ve Yerleşim Karakteristiği

Aşiretlerin dağılımı güneyde Konya Cihanbeyli'den başlayarak kuzeye doğru Kulu ve Haymana üzerinden Ankara'ya, doğuda ise Kırşehir Malya ovasına kadar uzanan stratejik bir hat çizer. Bu köyler genellikle hayvancılık ve tarım imkanları gözetilerek, birbirine yaklaşık 20 kilometre mesafede ve su kaynaklarına yakın düzlüklerde kurulmuştur.

Kaynaklar:

• Gulabi Celep, Konya Kürtlerinde İnanç ve Tören
• Rohat Alakom, Orta Anadolu Kürtleri
• Vital Cuinet, Asya Türkiyesi (1890-1894)
• Cevdet Türkay, Osmanlı İmparatorluğu'nda Oymak, Aşiret ve Cemaatlar
• Nuh Ateş, İç Anadolu Kürtleri