|
|
| 1. satır: |
1. satır: |
| '''Özbekistan Kürtleri''', [[Özbekistan]]’da yaşayan veya tarihsel olarak yaşamış Kürt topluluğunu ifade eder. SDAM’ın 2019 tarihli değerlendirmesine göre bu topluluk, hem erken dönem yerleşimlerle hem de [[Stalin]] dönemindeki iskân politikalarıyla bağlantılıdır; ancak günümüzde görünürlüğü oldukça sınırlıdır.<ref name="sdam2019">SDAM, Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler, 2019.</ref>
| | = Özbekistan Kürtleri = |
|
| |
|
| == Giriş ==
| | '''Özbekistan Kürtleri''', kaynakta [[Emir Timur]] döneminden beri varlığı anılan, ayrıca [[Stalin sürgünleri]]yle nüfusu artan fakat güncel kayıtlarda görünürlüğü sınırlı bir topluluk olarak geçer.<ref>SDAM, ''Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler'', İstanbul, 2019, s. 16.</ref> |
| Özbekistan’daki Kürtler, [[Orta Asya]] Kürt toplulukları içinde hakkında en az düzenli bilgi bulunan gruplardan biridir. Kaynağa göre bu topluluğun kökeni farklı dönemlere uzanmakta, ancak zaman içinde nüfus kayıtlarında görünürlüğü azalmaktadır. Bu nedenle Özbekistan Kürtleri, tarihsel varlığı bilinen fakat çağdaş durumu belirsiz kalan bir topluluk olarak değerlendirilmektedir.<ref name="sdam2019" />
| |
|
| |
|
| == Tarihsel arka plan == | | == Tarihsel varlık == |
| SDAM raporunda, çok sayıda Kürdün [[Timur]] döneminden beri Özbekistan’a yerleştiği belirtilmektedir. Buna ek olarak Sovyet döneminde uygulanan iskân politikaları nedeniyle binlerce Kürdün bu ülkeye gönderildiği aktarılmaktadır. Ayrıca [[Kırgızistan]] ve [[Kazakistan]]’daki bazı Kürtlerin de çeşitli sebeplerle Özbekistan’a geçtiği ifade edilmektedir.<ref name="sdam2019" />
| | Metin, çok sayıda Kürdün Emir Timur döneminden beri Özbekistan’a yerleştiğini; Stalin dönemi iskân politikalarıyla da binlerce Kürdün bölgeye taşındığını belirtir. |
|
| |
|
| Bu bilgiler, Özbekistan’daki Kürt topluluğunun yalnızca tek bir yerleşim sürecinden değil, farklı dönemlerde gerçekleşen hareketlerden doğduğunu göstermektedir.<ref name="sdam2019" />
| | == Nüfus kayıtları == |
| | 1926 sayımında on beş bin civarında Kürt bulunduğu, 1989 sayımında ise çok daha düşük bir sayının milliyet hanesine Kürt olarak kaydedildiği aktarılır. |
|
| |
|
| == Yerleşim ve topluluk yapısı == | | == Görünürlük sorunu == |
| Rapora göre erken Sovyet sayımlarında Özbekistan’daki Kürt nüfusu on binlerle ifade edilmektedir. Ancak sonraki dönemlerde bu sayıların keskin biçimde düştüğü görülmektedir. Özellikle geç Sovyet dönemine ait kayıtlarda, etnik kimliği Kürt olarak yazılanların sayısı oldukça sınırlı görünmektedir.<ref name="sdam2019" />
| | Kaynak, günümüzde Özbekistan Kürtleri hakkında kayıt bulunmadığını ve etnik topluluklar arasında Kürtlere yer verilmediğini ifade eder. |
| | |
| Kaynakta günümüzde Özbekistan’daki Kürtler hakkında açık ve düzenli bir kaydın bulunmadığı belirtilmektedir. Ayrıca ülkedeki etnik topluluklar listelenirken, diğer bazı Orta Asya cumhuriyetlerinin aksine Kürtlere yer verilmediği aktarılmaktadır. Bu durum, topluluğun resmî görünürlüğünün oldukça zayıf olduğuna işaret etmektedir.<ref name="sdam2019" />
| |
| | |
| == Kültürel durum ==
| |
| SDAM değerlendirmesinde Özbekistan Kürtlerinin güncel dil, kurumlaşma veya toplumsal örgütlenmesine ilişkin ayrıntılı bilgi verilmemektedir. Bu eksiklik, topluluğun ya büyük ölçüde asimile olduğunu ya da kamusal alanda tanınmayacak kadar görünmez hâle geldiğini düşündürmektedir.<ref name="sdam2019" />
| |
| | |
| Dolayısıyla Özbekistan örneğinde kültürel durum, korunmuş kurumsal yapılardan çok, kayıt eksikliği ve görünürlük kaybı üzerinden anlaşılmaktadır.<ref name="sdam2019" />
| |
| | |
| == Değerlendirme ==
| |
| Özbekistan Kürtleri, tarihsel olarak önemli bir varlığa sahip olmuş ancak çağdaş dönemde resmî ve toplumsal görünürlüğü büyük ölçüde azalmış bir topluluk olarak değerlendirilmektedir. SDAM raporuna göre bu örnek, Orta Asya’daki Kürt diasporasının bazı ülkelerde kurumsallaşırken bazı ülkelerde kayıt ve kimlik düzeyinde silikleşebildiğini göstermektedir.<ref name="sdam2019" />
| |
|
| |
|
| == Ayrıca bakınız == | | == Ayrıca bakınız == |
| * [[Orta Asya Kürtleri]] | | * [[Orta Asya Kürtleri]] |
| | * [[Kızıl Kürdistan]] |
| | * [[Kırgızistan Kürtleri]] |
| * [[Kazakistan Kürtleri]] | | * [[Kazakistan Kürtleri]] |
| * [[Türkmenistan Kürtleri]] | | * [[Türkmenistan Kürtleri]] |
|
| |
|
| == Kaynakça == | | == Kaynakça == |
| | * Bu madde, SDAM, ''Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler'', İstanbul, Aralık 2019 adlı analiz metni esas alınarak hazırlanmıştır. |
| <references /> | | <references /> |
|
| |
|
| * SDAM, ''Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler'', 2019.
| | [[Kategori:Kürt Diasporası]] |
| | | [[Kategori:SDAM Kaynaklı Sayfalar]] |
| {{Navbox Kürt diasporası}}
| | [[Kategori:Özbekistan]] |
| [[Kategori:Orta Asya Kürtleri]] | | [[Kategori:Orta Asya]] |
Özbekistan Kürtleri
Özbekistan Kürtleri, kaynakta Emir Timur döneminden beri varlığı anılan, ayrıca Stalin sürgünleriyle nüfusu artan fakat güncel kayıtlarda görünürlüğü sınırlı bir topluluk olarak geçer.[1]
Tarihsel varlık
Metin, çok sayıda Kürdün Emir Timur döneminden beri Özbekistan’a yerleştiğini; Stalin dönemi iskân politikalarıyla da binlerce Kürdün bölgeye taşındığını belirtir.
Nüfus kayıtları
1926 sayımında on beş bin civarında Kürt bulunduğu, 1989 sayımında ise çok daha düşük bir sayının milliyet hanesine Kürt olarak kaydedildiği aktarılır.
Görünürlük sorunu
Kaynak, günümüzde Özbekistan Kürtleri hakkında kayıt bulunmadığını ve etnik topluluklar arasında Kürtlere yer verilmediğini ifade eder.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- Bu madde, SDAM, Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler, İstanbul, Aralık 2019 adlı analiz metni esas alınarak hazırlanmıştır.
- ↑ SDAM, Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler, İstanbul, 2019, s. 16.
