Abdurehîmê Mûşî

Abdurehîmê Mûşî, Dengbêjlik geleneği içinde yetişmiş bir Dengbêj, Şair ve Bilûr (kaval) sanatçısıdır. Aşağıda onun yaşamına, ailesine ve sanatına dair bilgiler yer almaktadır.

---

Dîwana Dilê Min’e Mêvan Olan Dengbêjler

Dîwan geleneğinde yer alan ve Abdurehîmê Mûşî’nin örnek aldığı bazı önemli Dengbêjler şunlardır:

1. Şêxê Nêriyan 2. Evdalê Zeynikê 3. Şêx Silê 4. Mistefayê Çiftborî 5. Mistefayê Heyran 6. Ferzê 7. Roso 8. Siloyê Gulê 9. Birê 10. Şakiro – Kewê Ribat 11. Hecî Sîno 12. Filîtê Aktepe 13. Feqiyê Qizqapanê 14. Hecî Ebdulkerîm 15. Sidîqê Zorava 16. Husêno 17. Zahiro 18. Sebrî 19. Mihemmed Arif Cizrawî 20. Egîtê Cimo (Bilûr ustası)

---

Abdurehîmê Mûşî’nin Hayatı

Abdurehîmê Mûşî 1967 yılında Kuzey Kürdistan’da, Serhed bölgesinde bulunan Mûş iline bağlı Sihag köyünde doğmuştur.

O dönemde Kürtlerin Kürtçe isimleri resmi kayıtlarda kabul edilmediği için birçok Kürt ailesi çocuklarının doğumlarını resmi kayıtlara geçirmemekteydi. Bu nedenle Abdurehîmê Mûşî’nin kesin doğum tarihi bilinmemektedir.

1989 yılında yaşanan bir olaydan sonra ailesi köylerinden göç etmek zorunda kalmıştır. Annesi onun sonbaharda doğduğunu söylemektedir. Ayrıca ailesi doğumunun Gimgim Depreminden bir yıl sonra gerçekleştiğini ifade eder.

Gimgim Depremi 19 Ağustos 1966 tarihinde meydana gelmiş ve 2118 kişinin ölümüne yol açmıştır.

---

Ailesi

Annesinin adı Hecî Qîmet’tir. Babası Hecî Ehmed’dir.

Beş çocuğu vardır:

• Mihemmed
• Mûrad
• Ayşe
• Rozerîn
• Evîn

Babası 1980 yılında bir traktör kazasında hayatını kaybetmiştir.

---

Aşireti

Abdurehîmê Mûşî’nin ailesi Omeriya Aşiretine mensuptur.

Bu aşiretin kökenleri Çewlik (Bingöl) bölgesine dayanır. Aşiret üyeleri Kürdistan’ın dört bir yanında yaşamaktadır.

Aşiret içinde özellikle Dimilî (Zazaca) lehçesi konuşulmaktadır. Ancak günümüzde aile üyeleri çoğunlukla Kurmancî lehçesini kullanmaktadır.

---

Eğitim Hayatı

Abdurehîmê Mûşî yalnızca beş yıl ilkokul eğitimi alabilmiştir. Bu eğitim de ana dili olan Kürtçe yerine başka bir dilde yapılmıştır.

Kur’an okumayı babasından öğrenmiştir. Ayrıca bazı Hadisleri de kendi çabasıyla öğrenmiştir.

Türkçe ve Almanca da konuşabilmektedir.

---

Göç ve Gurbet Hayatı

1990 yılına kadar Kürdistan’da yaşamıştır. Daha sonra ailesi Türkiye metropollerine göç etmiştir.

1995 yılında Almanya’ya iltica etmiştir. Uzun yıllar boyunca büyük zorluklar yaşamıştır.

---

Dengbêjlik ve Sanatı

Abdurehîmê Mûşî;

• Dengbêj
• Şair
• Bilûr Sanatçısı
• Hikâye Anlatıcısı

olarak tanınmaktadır.

15–16 yaşından itibaren Bilûr çalmaya başlamıştır. O dönemlerde köy düğünlerinde çoğu zaman tek müzik aleti bilûrdu.

Düğünler günlerce sürer ve insanlar bilûr eşliğinde dans ederdi.

---

Dengbêjlik Kaynakları

Abdurehîmê Mûşî’nin sanatında en büyük etkilerden biri ünlü dengbêj Şakiro olmuştur.

Bugüne kadar:

• 8 adet amatör kaset
• çok sayıda kilam
• bilûr melodisi

üretmiştir.

---

Kilamları

Abdurehîmê Mûşî’nin 37 adet Kilamı bulunmaktadır:

1. Eşq û evîn 2. Mij û dûxan 3. Teyrê baz 4. Ez şîvar im 5. Çerxa Felek 6. Ez Bilûrvan im 7. Gewrê 8. Dr. Ehmed 9. Çiya Bilinde 10. Balafirekî Rêwiya 11. Bejna Zirav 12. Ez Birîndar im 13. Wey Dinyayê 14. Dinyayê 15. Domam 16. Kewa Gozel 17. Mezra Cello 18. Lê Emînê 19. Şêx Mihemmed Emîn 20. Evîndar im 21. Taya Dilê min 22. Eman Yar 23. Gulçîna Min 24. Palaxa Mêrga Cello 25. Kewa Min 26. Eycan 27. Dil Kal Nabe 28. Ez Dimirim 29. Ez Heliyam 30. Bavê Becet 31. Ez Xerîb im 32. Hesreta Dila 33. Dîlber 34. Birîna Dilê Min 35. Gula Min 36. Derd Giran im 37. Dayika dilbirîn

---

Modern ve Folklorik Şarkıları

23 adet Folklorik Müzik ve modern şarkısı bulunmaktadır:

1. Derya evînê 2. Derya hişîn 3. Kevoka min 4. Gula Dawetê 5. Zeynok 6. Şîn û girîn 7. Gula çiya 8. Nalîna dilê min 9. Xezala min 10. Sebra dila 11. Mewal 12. Mewal 1 13. Bêrîvanê 14. Nazikê 15. Kewa Gozel 16. Kurdistan 17. Maçek bide min 18. Deşta Mûş’ê 19. Welatê me Kurdistan’e 20. Bêrivan 21. Gula zer 22. Ser sala dila 23. Newroz

---

Şiirleri ve Kasideleri

Abdurehîmê Mûşî’nin 40 adet Şiir ve Kasîdesi bulunmaktadır.

Bunlardan bazıları:

• Hz. Mihemmed
• Qasidê Şêx Seîd
• Şêx Seîdê Pîran
• Mîr û Begên Kurdistan
• Yılmaz Güney
• Şervanê Azadiye
• Welatê Şêrîn
• Dayika Min
• Zerya

---

Bilûr Melodileri

Bilûr için bestelenmiş 6 melodisi vardır:

1. Bilûrvano 2. Domam 3. Ez bi derd im 4. Gula min Kurdistan 5. Şêxa Delal 6. Dadger û Dozger

---

Toplamda:

• 106 eser
• yaklaşık 150 bilûr makamı

bildiğini ifade etmektedir.

---

Sanatsal Kimliği

Abdurehîmê Mûşî kendisini şu şekilde tanımlar:

• Dengbêj
• Şair
• Bilûr sanatçısı
• Hikâye anlatıcısı

Sanatının ilhamını;

• Kürdistan’ın dağlarından
• Serhed bölgesinin kültüründen
• halkın yaşamından

aldığını ifade etmektedir.

---

Kaynak: Hasanê Alê