Abdurehîmê Mûşî, Dengbêjlik geleneği içinde yetişmiş bir Dengbêj, Şair ve Bilûr (kaval) sanatçısıdır. Aşağıda onun yaşamına, ailesine ve sanatına dair bilgiler yer almaktadır.
---
Dîwana Dilê Min’e Mêvan Olan Dengbêjler
Dîwan geleneğinde yer alan ve Abdurehîmê Mûşî’nin örnek aldığı bazı önemli Dengbêjler şunlardır:
1. Şêxê Nêriyan
2. Evdalê Zeynikê
3. Şêx Silê
4. Mistefayê Çiftborî
5. Mistefayê Heyran
6. Ferzê
7. Roso
8. Siloyê Gulê
9. Birê
10. Şakiro – Kewê Ribat
11. Hecî Sîno
12. Filîtê Aktepe
13. Feqiyê Qizqapanê
14. Hecî Ebdulkerîm
15. Sidîqê Zorava
16. Husêno
17. Zahiro
18. Sebrî
19. Mihemmed Arif Cizrawî
20. Egîtê Cimo (Bilûr ustası)
---
Abdurehîmê Mûşî’nin Hayatı
Abdurehîmê Mûşî 1967 yılında Kuzey Kürdistan’da, Serhed bölgesinde bulunan Mûş iline bağlı Sihag köyünde doğmuştur.
O dönemde Kürtlerin Kürtçe isimleri resmi kayıtlarda kabul edilmediği için birçok Kürt ailesi çocuklarının doğumlarını resmi kayıtlara geçirmemekteydi. Bu nedenle Abdurehîmê Mûşî’nin kesin doğum tarihi bilinmemektedir.
1989 yılında yaşanan bir olaydan sonra ailesi köylerinden göç etmek zorunda kalmıştır. Annesi onun sonbaharda doğduğunu söylemektedir. Ayrıca ailesi doğumunun Gimgim Depreminden bir yıl sonra gerçekleştiğini ifade eder.
Gimgim Depremi 19 Ağustos 1966 tarihinde meydana gelmiş ve 2118 kişinin ölümüne yol açmıştır.
---
Ailesi
Annesinin adı Hecî Qîmet’tir.
Babası Hecî Ehmed’dir.
Beş çocuğu vardır:
Babası 1980 yılında bir traktör kazasında hayatını kaybetmiştir.
---
Aşireti
Abdurehîmê Mûşî’nin ailesi Omeriya Aşiretine mensuptur.
Bu aşiretin kökenleri Çewlik (Bingöl) bölgesine dayanır. Aşiret üyeleri Kürdistan’ın dört bir yanında yaşamaktadır.
Aşiret içinde özellikle Dimilî (Zazaca) lehçesi konuşulmaktadır. Ancak günümüzde aile üyeleri çoğunlukla Kurmancî lehçesini kullanmaktadır.
---
Eğitim Hayatı
Abdurehîmê Mûşî yalnızca beş yıl ilkokul eğitimi alabilmiştir. Bu eğitim de ana dili olan Kürtçe yerine başka bir dilde yapılmıştır.
Kur’an okumayı babasından öğrenmiştir. Ayrıca bazı Hadisleri de kendi çabasıyla öğrenmiştir.
Türkçe ve Almanca da konuşabilmektedir.
---
Göç ve Gurbet Hayatı
1990 yılına kadar Kürdistan’da yaşamıştır. Daha sonra ailesi Türkiye metropollerine göç etmiştir.
1995 yılında Almanya’ya iltica etmiştir. Uzun yıllar boyunca büyük zorluklar yaşamıştır.
---
Dengbêjlik ve Sanatı
Abdurehîmê Mûşî;
olarak tanınmaktadır.
15–16 yaşından itibaren Bilûr çalmaya başlamıştır. O dönemlerde köy düğünlerinde çoğu zaman tek müzik aleti bilûrdu.
Düğünler günlerce sürer ve insanlar bilûr eşliğinde dans ederdi.
---
Dengbêjlik Kaynakları
Abdurehîmê Mûşî’nin sanatında en büyük etkilerden biri ünlü dengbêj Şakiro olmuştur.
Bugüne kadar:
- 8 adet amatör kaset
- çok sayıda kilam
- bilûr melodisi
üretmiştir.
---
Kilamları
Abdurehîmê Mûşî’nin 37 adet Kilamı bulunmaktadır:
1. Eşq û evîn
2. Mij û dûxan
3. Teyrê baz
4. Ez şîvar im
5. Çerxa Felek
6. Ez Bilûrvan im
7. Gewrê
8. Dr. Ehmed
9. Çiya Bilinde
10. Balafirekî Rêwiya
11. Bejna Zirav
12. Ez Birîndar im
13. Wey Dinyayê
14. Dinyayê
15. Domam
16. Kewa Gozel
17. Mezra Cello
18. Lê Emînê
19. Şêx Mihemmed Emîn
20. Evîndar im
21. Taya Dilê min
22. Eman Yar
23. Gulçîna Min
24. Palaxa Mêrga Cello
25. Kewa Min
26. Eycan
27. Dil Kal Nabe
28. Ez Dimirim
29. Ez Heliyam
30. Bavê Becet
31. Ez Xerîb im
32. Hesreta Dila
33. Dîlber
34. Birîna Dilê Min
35. Gula Min
36. Derd Giran im
37. Dayika dilbirîn
---
Modern ve Folklorik Şarkıları
23 adet Folklorik Müzik ve modern şarkısı bulunmaktadır:
1. Derya evînê
2. Derya hişîn
3. Kevoka min
4. Gula Dawetê
5. Zeynok
6. Şîn û girîn
7. Gula çiya
8. Nalîna dilê min
9. Xezala min
10. Sebra dila
11. Mewal
12. Mewal 1
13. Bêrîvanê
14. Nazikê
15. Kewa Gozel
16. Kurdistan
17. Maçek bide min
18. Deşta Mûş’ê
19. Welatê me Kurdistan’e
20. Bêrivan
21. Gula zer
22. Ser sala dila
23. Newroz
---
Şiirleri ve Kasideleri
Abdurehîmê Mûşî’nin 40 adet Şiir ve Kasîdesi bulunmaktadır.
Bunlardan bazıları:
- Hz. Mihemmed
- Qasidê Şêx Seîd
- Şêx Seîdê Pîran
- Mîr û Begên Kurdistan
- Yılmaz Güney
- Şervanê Azadiye
- Welatê Şêrîn
- Dayika Min
- Zerya
---
Bilûr Melodileri
Bilûr için bestelenmiş 6 melodisi vardır:
1. Bilûrvano
2. Domam
3. Ez bi derd im
4. Gula min Kurdistan
5. Şêxa Delal
6. Dadger û Dozger
---
Toplamda:
- 106 eser
- yaklaşık 150 bilûr makamı
bildiğini ifade etmektedir.
---
Sanatsal Kimliği
Abdurehîmê Mûşî kendisini şu şekilde tanımlar:
- Dengbêj
- Şair
- Bilûr sanatçısı
- Hikâye anlatıcısı
Sanatının ilhamını;
aldığını ifade etmektedir.
---
Kaynak: Hasanê Alê
