Köy Adları, Aşiret Yapıları ve Mekânsal Hafıza

Köy Adları, Aşiret Yapıları ve Mekânsal Hafıza

İç Anadolu’daki Kürt yerleşimleri, yalnızca demografik bir iskân sürecinin ürünü değil; aynı zamanda aşiret yapıları, yer adları ve kolektif hafıza üzerinden şekillenen çok katmanlı bir kültürel coğrafyayı temsil eder. Köy adları, bu coğrafyada hem tarihsel kökenin hem de toplumsal belleğin taşıyıcı unsurlarıdır.

Köy Adlarının Tarihsel ve Kültürel İşlevi

Köy adları, çoğu zaman yerleşimi kuran ya da yerleşime hâkim olan aşiret, soy veya aile adlarını yansıtır. İç Anadolu Kürt yerleşimlerinde bu durum özellikle belirgindir.

Örneğin:

• Celep (Kürtçede Sêvka): Yerleşimi kuran aile/aşiret adını taşır.
• Omera (bugünkü Ömeranlı): Aşiret kökenli bir yer adıdır ve göç öncesi topluluğun hafızasını barındırır.
• Zincirlikuyu: Resmî adlandırma ile yerel hafıza arasında kopukluk bulunan köylerden biridir.

Bu adlar yalnızca coğrafi işaretler değil; kimlik, aidiyet ve köken anlatısıdır.

Aşiret Yapıları ve Yerleşim Mantığı

Dokümanda aktarıldığı üzere, İç Anadolu’daki Kürt yerleşimleri büyük ölçüde aşiret temelli bir yerleşim düzeniyle şekillenmiştir. Aynı aşirete mensup aileler:

• Aynı köyde,
• Ya da birbirine yakın köylerde yerleşmiştir.

Bu durum, mekânsal süreklilik ve dayanışmayı güçlendirmiştir. Reşvan başta olmak üzere birçok aşiret, yerleştirildikleri bölgelerde:

• Kendi iç hiyerarşilerini,
• Akrabalık ağlarını,
• Kültürel pratiklerini korumayı başarmıştır.

Mekânsal Hafıza ve Günlük Dil

Mekânsal hafıza yalnızca köy adlarıyla sınırlı değildir. Yerel dilde kullanılan:

• Mevki adları,
• Yayla isimleri,
• Tarla ve kuyu adları topluluğun geçmiş deneyimlerini taşır.

Örneğin, bir kuyu ya da yayla adı, çoğu zaman:

• Bir göç olayına,
• Bir çatışmaya,
• Ya da kurucu bir aileye atıf yapar.

Bu nedenle mekân, anlatı ile yaşayan bir hafıza alanıdır.

Resmî Adlandırma ve Hafıza Çatışması

Cumhuriyet döneminde birçok köyün adı değiştirilmiş; Kürtçe ya da aşiret temelli isimler yerini Türkçe resmî adlara bırakmıştır. Ancak:

• Yerel halk gündelik hayatta eski adları kullanmaya devam etmiş,
• Bu durum çift katmanlı bir mekânsal hafıza üretmiştir.

Örneğin:

• Resmî kayıtlarda Ömeranlı,
• Yerel hafızada hâlâ Omera olarak anılmaktadır.

Bu ikilik, kültürel sürekliliğin sessiz bir göstergesidir.

Göç, Diaspora ve Köy Adlarının Taşınması

Avrupa’ya göç eden İç Anadolu Kürtleri, köy adlarını ve aşiret kimliklerini yeni mekânlara da taşımıştır. Göç edilen şehirlerde:

• Hemşehri dernekleri,
• Aile içi anlatılar,
• Topluluk toplantıları aracılığıyla köy adları yaşatılmıştır.

Bu durum, mekânsal hafızanın coğrafya aşırı bir nitelik kazandığını göstermektedir.

Sonuç

İç Anadolu’daki Kürt köy adları ve aşiret yapıları, yalnızca geçmişin kalıntıları değil; bugün de yaşayan kültürel hafıza unsurlarıdır. Mekân, bu topluluklar için:

• Kimliğin,
• Tarihin,
• Aidiyetin somutlaştığı bir alandır.

Bu nedenle köy adlarını ve aşiret yapısını incelemek, İç Anadolu Kürtlerinin toplumsal hafızasını çözümlemenin temel anahtarlarından biridir.

---