Mark Sykes'ın Ömeranlı kaydı: Revizyonlar arasındaki fark
(Ömeranlı saha bilgisi üslup sadeleştirmesi) |
k (Wiki taraması düzeltmesi (W-031) — patron onayıyla) |
||
| (Aynı kullanıcının aradaki diğer 2 değişikliği gösterilmiyor) | |||
| 9. satır: | 9. satır: | ||
== Teyit durumu == | == Teyit durumu == | ||
Bu sayfa bir belge varlığını otomatik olarak kanıtlamaz. Belge görülmeden ve katalog bilgisi doğrulanmadan tarihsel kesinlik verilmemelidir. | Bu sayfa bir belge varlığını otomatik olarak kanıtlamaz. Belge görülmeden ve katalog bilgisi doğrulanmadan tarihsel kesinlik verilmemelidir. | ||
== Sykes 1908'deki kayıt == | |||
İngiliz diplomat ve gezgin Mark Sykes, 1908'de yayımladığı Osmanlı Kürt aşiretleri kataloğunda, Kürdistan dışında kalan Anadolu'daki aşiretleri "Section F" başlığı altında sayar. Ömeranlı bu listede şöyle geçer:<ref name="sykes1908">Mark Sykes, "The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire", ''Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'' 38 (1908), s. 451–486; Anadolu kısmı ("Section F") s. 481–482.</ref> {{Güvenilirlik|kesin}} | |||
<blockquote>''C. Omaranli. 800 families. Semi-nomadic, sub-tribe of No. 1, section C, from Karaja Dagh.''<br />(Ömeranlı. 800 aile. Yarı göçebe; C bölümündeki 1 numaralı aşiretin alt kolu; Karacadağ'dan.)</blockquote> | |||
Kayıt, Section F'de 7 numaralı '''Haji Banli''' (Hacıbanlı, 300 aile) maddesinin altındaki C alt kaydıdır (F 7C); Hatunoğlu (7A) ve Mahanî (7B) de aynı numara altındadır.<ref name="sykesF">Mark Sykes, "The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire", ''Journal of the Royal Anthropological Institute'' 38 (1908), s. 451–486, Section F, s. 482.</ref> Sykes bu alt kayıtları "C bölümündeki 1 numaralı aşiretin alt kolu" nitelemesiyle '''Milli''''ye bağlar. Sykes, Milli'nin bir kısmını "Sultan Selim döneminde Dersim'den büyük bir göçle" (''partly formed of a great migration from the Dersim district in the reign of Sultan Selim'') oluşmuş, kışı Karacadağ eteklerinde geçiren bir topluluk olarak tanımlar (s. 468–469).<ref name="sykes1908" /> Karacadağ burada Urfa–Diyarbakır arasındaki dağdır; [[Kulu]]'daki [[Karacadağ]] köyüyle karıştırılmamalıdır. {{Güvenilirlik|kesin}} (Etiket yalnız "Sykes böyle yazar" anlamındadır; Dersim kökeni Sykes'ın kaynaksız yorumudur.) | |||
Aynı listede Ömeranlı ile birlikte Milli'nin alt kolları olarak Hacıbanlı (300 aile), Hatunoğlu (400) ve Mahanî (300) sayılır. Rişvan oymağı olarak bilinen Cudikanlı (200 aile), Halikanlı (400), Sefkanlı (500) ve Nasırlı (600) da listededir, ama Sykes bunları herhangi bir üst aşirete bağlamaz. "Rişvan" adı bu Anadolu listesinde geçmez; Sykes'taki tek "Rashwan" kaydı Doğu Anadolu bölümündedir (Section D, No. 11: "70 families. Nomads."). Yonca Köksal da bu kaydı Erzurum çevresiyle ilişkilendirir (bkz. [[Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period (2024)]]). Canbegli (Janbekli) 5.000 aileyle en büyük gruptur.<ref name="sykes1908" /> {{Güvenilirlik|kesin}} | |||
=== Değerlendirme === | |||
* Sykes'ın kaydı, 1858 tarihli Osmanlı belgesinde (BOA MVL 575/72) Ömeranlı'nın "Rişvan aşiretlerinden" sayılmasıyla çelişir (bkz. [[Ömeranlı#Kayıtlarda Ömeranlı|Ömeranlı]]). {{Güvenilirlik|kesin}} | |||
* Sykes'ın aşiret bağlantıları kendi görüşmelerine ve varsayımlarına dayanır; kaynak göstermez. Osmanlı belgeleri Ömeranlı'yı 18. yüzyılda Rişvan hassı içinde ve 1733'te "Reşwan alt aşiretleri" arasında kaydeder; öte yandan 1721, 1744 ve 1749 kayıtları Ömeranlı'yı (İmranlı/Omeranlı) Cihanbeyli bağlamında anar (bkz. [[Ömeranlı]] kayıt tablosu). Yani belgelerde çifte bağlam vardır. Bu yüzden Sykes'ın "Milli kolu" sınıflandırması tek başına arşiv kaydının önüne geçmez; ancak Ömeranlı'nın farklı dönemlerde farklı aşiret yapılarıyla ilişkilendirildiğini gösteren bir kayıt olarak değerlidir. {{Güvenilirlik|hipotez}} | |||
* Sykes'ın "800 aile" sayısı, 1848'de Esbkeşan'a yerleştirilmesi düşünülen 30 haneden ve 1894–95 (H. 1312) Konya vilayet salnamesindeki 133 haneden çok büyüktür; sayının hangi yerleşimleri kapsadığı belirsizdir. {{Güvenilirlik|hipotez}} | |||
* Bazı Türkçe derlemelerde Sykes'a atfedilen "Amasya 1514, Sünni Kürtlerin Kızılbaş köylerine iskânı, 300–500 yıl" alıntısı bu makalede geçmez (bkz. [[Yabancı Araştırmacıların Gözünden Anadolu Kürtleri (Özgür 2018)]]). {{Güvenilirlik|kesin}} | |||
== Kaynakça == | |||
<references /> | |||
== Ayrıca bakınız == | == Ayrıca bakınız == | ||
* [[Ömeranlı Osmanlı Arşiv Belgeleri]] | * [[Ömeranlı Osmanlı Arşiv Belgeleri]] | ||
* [[Yabancı Araştırmacıların Gözünden Anadolu Kürtleri (Özgür 2018)]] | |||
* [[Ömeranlı Nüfus Kayıtları]] | * [[Ömeranlı Nüfus Kayıtları]] | ||
* [[Soyağacı Araştırmasının Kaynakları]] | * [[Soyağacı Araştırmasının Kaynakları]] | ||
| 17. satır: | 36. satır: | ||
== Kaynak ve Yöntem Notu == | == Kaynak ve Yöntem Notu == | ||
Bu sayfa, | <small>Düzeltme (18.10.2026): Bu sayfa saha çalışmasına değil, yazılı bir kaynağın (Sykes 1908) incelenmesine dayanır; önceki genel şablon metni kaldırıldı.</small> | ||
[[Kategori:Ömeranlı Kaynakları]] | [[Kategori:Ömeranlı Kaynakları]] | ||
[[Kategori:Osmanlı Arşivi]] | [[Kategori:Osmanlı Arşivi]] | ||
[[Kategori:Soyağacı Belgeleri]] | [[Kategori:Soyağacı Belgeleri]] | ||
16.29, 18 Ekim 2026 itibarı ile sayfanın şu anki hâli
Mark Sykes'ın Ömeranlı kaydı
Tanım
Mark Sykes'ın Ömeranlı kaydı, Ömeranlı yerel hafızasında aktarılan belge ve kaynak iddialarını düzenlemek için oluşturulmuş kaynak inceleme sayfasıdır.
Kullanım biçimi
Bu tür sayfalarda belge kodu, tarih, kurum, belge özeti, saha notlarında kim tarafından anıldığı ve belgeyle hangi aile/kabile iddiasının ilişkilendirildiği açıkça ayrılmalıdır.
Teyit durumu
Bu sayfa bir belge varlığını otomatik olarak kanıtlamaz. Belge görülmeden ve katalog bilgisi doğrulanmadan tarihsel kesinlik verilmemelidir.
Sykes 1908'deki kayıt
İngiliz diplomat ve gezgin Mark Sykes, 1908'de yayımladığı Osmanlı Kürt aşiretleri kataloğunda, Kürdistan dışında kalan Anadolu'daki aşiretleri "Section F" başlığı altında sayar. Ömeranlı bu listede şöyle geçer:[1] Kesin
C. Omaranli. 800 families. Semi-nomadic, sub-tribe of No. 1, section C, from Karaja Dagh.
(Ömeranlı. 800 aile. Yarı göçebe; C bölümündeki 1 numaralı aşiretin alt kolu; Karacadağ'dan.)
Kayıt, Section F'de 7 numaralı Haji Banli (Hacıbanlı, 300 aile) maddesinin altındaki C alt kaydıdır (F 7C); Hatunoğlu (7A) ve Mahanî (7B) de aynı numara altındadır.[2] Sykes bu alt kayıtları "C bölümündeki 1 numaralı aşiretin alt kolu" nitelemesiyle Milli'ye bağlar. Sykes, Milli'nin bir kısmını "Sultan Selim döneminde Dersim'den büyük bir göçle" (partly formed of a great migration from the Dersim district in the reign of Sultan Selim) oluşmuş, kışı Karacadağ eteklerinde geçiren bir topluluk olarak tanımlar (s. 468–469).[1] Karacadağ burada Urfa–Diyarbakır arasındaki dağdır; Kulu'daki Karacadağ köyüyle karıştırılmamalıdır. Kesin (Etiket yalnız "Sykes böyle yazar" anlamındadır; Dersim kökeni Sykes'ın kaynaksız yorumudur.)
Aynı listede Ömeranlı ile birlikte Milli'nin alt kolları olarak Hacıbanlı (300 aile), Hatunoğlu (400) ve Mahanî (300) sayılır. Rişvan oymağı olarak bilinen Cudikanlı (200 aile), Halikanlı (400), Sefkanlı (500) ve Nasırlı (600) da listededir, ama Sykes bunları herhangi bir üst aşirete bağlamaz. "Rişvan" adı bu Anadolu listesinde geçmez; Sykes'taki tek "Rashwan" kaydı Doğu Anadolu bölümündedir (Section D, No. 11: "70 families. Nomads."). Yonca Köksal da bu kaydı Erzurum çevresiyle ilişkilendirir (bkz. Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period (2024)). Canbegli (Janbekli) 5.000 aileyle en büyük gruptur.[1] Kesin
Değerlendirme
- Sykes'ın kaydı, 1858 tarihli Osmanlı belgesinde (BOA MVL 575/72) Ömeranlı'nın "Rişvan aşiretlerinden" sayılmasıyla çelişir (bkz. Ömeranlı). Kesin
- Sykes'ın aşiret bağlantıları kendi görüşmelerine ve varsayımlarına dayanır; kaynak göstermez. Osmanlı belgeleri Ömeranlı'yı 18. yüzyılda Rişvan hassı içinde ve 1733'te "Reşwan alt aşiretleri" arasında kaydeder; öte yandan 1721, 1744 ve 1749 kayıtları Ömeranlı'yı (İmranlı/Omeranlı) Cihanbeyli bağlamında anar (bkz. Ömeranlı kayıt tablosu). Yani belgelerde çifte bağlam vardır. Bu yüzden Sykes'ın "Milli kolu" sınıflandırması tek başına arşiv kaydının önüne geçmez; ancak Ömeranlı'nın farklı dönemlerde farklı aşiret yapılarıyla ilişkilendirildiğini gösteren bir kayıt olarak değerlidir. Hipotez
- Sykes'ın "800 aile" sayısı, 1848'de Esbkeşan'a yerleştirilmesi düşünülen 30 haneden ve 1894–95 (H. 1312) Konya vilayet salnamesindeki 133 haneden çok büyüktür; sayının hangi yerleşimleri kapsadığı belirsizdir. Hipotez
- Bazı Türkçe derlemelerde Sykes'a atfedilen "Amasya 1514, Sünni Kürtlerin Kızılbaş köylerine iskânı, 300–500 yıl" alıntısı bu makalede geçmez (bkz. Yabancı Araştırmacıların Gözünden Anadolu Kürtleri (Özgür 2018)). Kesin
Kaynakça
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Mark Sykes, "The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire", Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland 38 (1908), s. 451–486; Anadolu kısmı ("Section F") s. 481–482.
- ↑ Mark Sykes, "The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire", Journal of the Royal Anthropological Institute 38 (1908), s. 451–486, Section F, s. 482.
Ayrıca bakınız
- Ömeranlı Osmanlı Arşiv Belgeleri
- Yabancı Araştırmacıların Gözünden Anadolu Kürtleri (Özgür 2018)
- Ömeranlı Nüfus Kayıtları
- Soyağacı Araştırmasının Kaynakları
- Teyit Bekleyen Soyağacı Bilgileri
Kaynak ve Yöntem Notu
Düzeltme (18.10.2026): Bu sayfa saha çalışmasına değil, yazılı bir kaynağın (Sykes 1908) incelenmesine dayanır; önceki genel şablon metni kaldırıldı.