|
|
| 1. satır: |
1. satır: |
| {{Tarih Serisi}}
| | #YÖNLENDİRME [[Ömeranlı]] |
| {| class="wikitable" style="float:right;width:20em;margin:0 0 1em 1em;font-size:.92em"
| |
| |+ '''Tavşançalı'''
| |
| |-
| |
| ! Eski / tarihî ad
| |
| | [[Ömeranlı]]
| |
| |-
| |
| ! Kürtçe söyleyiş
| |
| | Davşan
| |
| |-
| |
| ! İl / ilçe
| |
| | [[Konya]] / [[Kulu]]
| |
| |-
| |
| ! Konum
| |
| | Konya–Ankara karayolu, yaklaşık 130. km; [[Tuz Gölü]]'ne yaklaşık 15 km
| |
| |-
| |
| ! Rakım
| |
| | 1014 m (1984)
| |
| |-
| |
| ! Kuruluş
| |
| | 1840–1845 (sözlü tarih)
| |
| |-
| |
| ! Aşiret / oymak
| |
| | [[Ömeranlı]] oymağı, [[Rişvan Aşireti]]
| |
| |-
| |
| ! Hane (1983)
| |
| | yaklaşık 1200
| |
| |}
| |
| '''Tavşançalı''', [[Konya]]'nın [[Kulu]] ilçesine bağlı kasabadır. Tarihî ve yerel adı '''[[Ömeranlı]]'''dır. Bu ad, kasabayı kuran [[Rişvan Aşireti]]ne bağlı Ömeranlı oymağından gelir. Halk arasında kasaba, yakınındaki [[Tavşan Dağı]]'ndan dolayı Kürtçe söyleyişle '''Davşan''' diye de anılır.<ref name="k08">Ahmet Ağralı, ''Göçebelikten Yerleşik Hayata Geçen Bir Toplum: Kırklar Yaylası'', İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü, Sosyal Antropolojide Alan Araştırması ve Uygulaması dersi ödevi, Mayıs 1984 (İÜ Merkez Kütüphanesi, demirbaş 58717).</ref>
| |
| | |
| Tavşançalı, [[Orta Anadolu Kürtleri]]nin 19. yüzyılda konargöçerlikten yerleşik hayata geçişini, 20. yüzyılda yaylaların köye dönüşmesini ve 1960'lardan sonra Avrupa'ya göçü tek bir yerleşimde izlemeye imkân veren bir örnektir.
| |
| | |
| == Ad ==
| |
| * '''Ömeranlı''': Aşiret / oymak adıdır. 1984'te kasabada "Kimlerdensiniz?" sorusuna "Ömerli", "Nerelisiniz?" sorusuna "Davşanlıyız" cevabı veriliyordu.<ref name="k08" /> {{Güvenilirlik|kesin}} (1984 saha gözlemi)
| |
| * '''Tavşan / Davşan''': Kasabanın yakınındaki dağın adıdır. Davşan, Tavşan'ın Kürtçe söyleyişidir (Kurmancîde baştaki T sesinin D'ye yumuşaması). 1984 daktilo metninde dağ ve tuzla "Yavşandağ" ve "yavşan tuzlası" diye yazılmıştır.<ref name="k08" />
| |
| | |
| == Tarih ==
| |
| === Oymağın Konya'ya gelişi ===
| |
| Ömeranlı oymağı, [[Rişvan Aşireti]]nin 16. yüzyıldan beri [[Malatya]]–[[Adıyaman]] çevresinde kaydedilen oymaklarındandır. Söylemez'e göre oymak 19. yüzyılın ilk çeyreğinde Konya çevresine gelmiştir.<ref name="soy19">Faruk Söylemez, "Konya ve Çevresinde Rişvan Aşireti ve İskânı", A. Aköz – D. Yörük – H. Karpuz (ed.), ''Konya Kitabı XVII: Geçmişten Günümüze Göçler'', c. I, Konya Ticaret Odası, Konya 2019, s. 353–367.</ref> {{Güvenilirlik|muhtemel}}
| |
| * '''1847–1848''': Esbkeşan ([[Cihanbeyli]]) kazasına yerleştirilmesi planlanan Rişvan oymakları arasında Ömeranlı oymağından 30 hane vardır.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|arşiv}}
| |
| * '''7 Ocak 1849''': Konya Müşiri Hacı Ali Paşa'nın yazısına göre takip edilen bazı kişiler Ömeranlı oymağına sığınmıştır. Bütün oymağın çatışmaya katılabileceği endişesiyle takip bırakılmıştır. Bu kayıt, oymağın bölgede güçlü bir topluluk olduğunu gösterir.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|arşiv}}
| |
| * '''1858''': Ankara eyaletinin bir yazısında, Haymana ve Tabanlı'ya yerleştirilmiş "Rişvan aşâirinden … Umranlı (Omeran)" ve diğer cemaatlerden 690 hanenin Konya'ya bağlanmak istediği konu edilir. Konya meclisi bu hanelerin Esbkeşan'a gelip ev ve cami yaptığını bildirmiş, Ankara valisi ise bu iddiayı asılsız bulmuştur (BOA, MVL 575/72). Belge, Ömeranlı'yı 19. yüzyılda açıkça Rişvan'a bağlı gösterir.<ref name="yildiz">Fikret Yıldız, ''Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Ankara'da Bir Kürt Köyü: Mikaila / İnler Katrancı'', belge ekleri.</ref> {{Güvenilirlik|kesin}}
| |
| | |
| === Kuruluş anlatıları ===
| |
| 1984'te Ahmet Ağralı, kuruluşa dair yazılı kaynak bulamadığını belirtir ve iki anlatıcıya dayanır:<ref name="k08" />
| |
| * '''Mustafa Barlas''' (eski belediye başkanı): Atalar göçebeydi. Ömerli aşiretinin Dinko kabilesinden '''Hacı Ali (Yeşilgül) Bey''', Kırşehir [[Çiçekdağı]]'nda tahsildar olan dayısının çağrısıyla Rumî 1261'de (1845) 10–15 aileyle buraya yerleşti. {{Güvenilirlik|sözlü}}
| |
| * '''Hacı Mustafa Demirtaş''' (1983'te 83 yaşında, babası İbrahim'den aktararak): Yer önceden "Konyalıların havşası" (çitle çevrili ağıl) idi. Hacı Ali Bey 20 hane ve 5 '''meçe''' ailesiyle geldi; meçe ailesi bugün Ertaşlar sülalesi olarak bilinir. Ardından Ömerli aşiretinin büyük bölümü gelip beş köy kurdu: '''Ömeranlı (Tavşançalı), [[Beşkardeş]], [[Altılar]], [[Tavlıören]], [[Çöpler]]'''. Bu kuşak hesabıyla kuruluş yılı 1840 bulunur. {{Güvenilirlik|sözlü}}
| |
| * Söylemez'in 2015 saha görüşmelerinde ise oymağın Konya'da ilk yerleştiği yerin "Atlar köyü" olduğu söylenmiştir.<ref name="soy19" /> {{Güvenilirlik|sözlü}} "Atlar" ile Altılar'ın aynı köy olup olmadığı doğrulanmalıdır.
| |
| | |
| Arşiv kayıtları (1848–1858) ile sözlü tarih (1840–1845) birbiriyle çelişmez. Belgeler, oymağın bu yıllarda bölgede konargöçer olarak bulunduğunu ve iskân edildiğini gösterir. Anlatılar ise köyün kuruluşunu aynı döneme yerleştirir. {{Güvenilirlik|hipotez}}
| |
| | |
| === Kışla ve yayla ===
| |
| Kuruluştan sonra nüfus arttı. Bir kısım aile sürüleriyle çevredeki boş arazide dolaşmaya, bir kısmı deve kervanıyla taşımacılığa başladı. Kasabaya "Kışla" deniyor, yazın [[Kırklar Yaylası|Kırklar]] (5 km güney), [[Uzunkuyu]] (7 km güneydoğu), [[Pazarözü]] (7 km güneybatı) ve [[Acıkuyu]] (10 km güney) yaylalarında "karaçadır" kuruluyordu. Yaylaya çıkışın en az 1900'lerin başına uzandığı kesin olarak bilinir. Zamanla yaylalarda kalıcı evler yapıldı. Acıkuyu 1945'te ayrı köy oldu, Kırklar ise Tavşançalı'nın bir mahallesine dönüştü.<ref name="k08" /> {{Güvenilirlik|sözlü}}
| |
| | |
| === Deveden kamyona ===
| |
| Deveci Tevfik Tokmak'ın anlatısına göre Tavşan Tuzlası'ndan alınan tuz ve köyün buğdayı deve kervanlarıyla Aydın, Eskişehir ve Karaman'a götürülür, dönüşte incir, üzüm ve çamaşır kili getirilirdi. Tokmak deveciliği 1965'te bıraktı.<ref name="k08" /> {{Güvenilirlik|sözlü}} Benzer bir tuz-deve ticareti, aynı bölgedeki Halikanlı oymağı için de anlatılmıştır.<ref name="soy19" /> 1984'te kasabada Konya–Ankara karayolu boyunca dört tuz fabrikası vardı. Ayrıntı: [[Deveden Tuz Fabrikasına]].
| |
| | |
| === 1983–1984 ===
| |
| * Kasaba yaklaşık 1200 hane, dört mahalle (Hürriyet, Cami Kebir, Yeni, Karşıyaka) ve dört yayladan oluşuyordu.<ref name="k08" /> {{Güvenilirlik|kesin}}
| |
| * Elektrik 1972'de geldi. 1974'te halkın ve Avrupa'daki işçilerin katılımıyla Binnur Un İrmik Fabrikası kuruldu; 1984'te deneme üretimindeydi.<ref name="k08" />
| |
| * Yalnız Aralık 1983'te kasaba PTT'sine yurt dışından 3.591.189 TL havale geldi. Bunun büyük bölümü Danimarka ve Federal Almanya'dandı.<ref name="k08" /> {{Güvenilirlik|kesin}}
| |
| * Ayrıntılı 1983–1984 kesiti ve grafikler: [[Tavşançalı (Ömeranlı): Tarihsel Oluşum, Toplumsal Yapı ve Çevreyle İlişkiler (1983–1984)]].
| |
| | |
| == Avrupa'ya göç ==
| |
| 1965'ten itibaren Tavşançalı ve yaylalarından Federal Almanya, İsveç, Danimarka, Hollanda ve Fransa'ya işçi göçü başladı.<ref name="k08" /> Bkz. [[Orta Anadolu Kürtlerinin Avrupa’ya Göçü]], [[Pepûk Café: Ömeranlı’nın Avrupa’ya Göç Hafızası]].
| |
| | |
| == Açık sorular ==
| |
| * Hacı Ali (Yeşilgül) Bey ve Çiçekdağı'ndaki tahsildar dayısı Osmanlı belgelerinde bulunabilir mi? {{Güvenilirlik|arşiv}}
| |
| * 1848'de Esbkeşan'a yerleştirilmesi düşünülen 30 hanelik Ömeranlı grubu ile Tavşançalı'yı kuran grup aynı mı? {{Güvenilirlik|hipotez}}
| |
| * "Atlar" ve "Altılar" aynı köy mü?
| |
| | |
| == Ayrıca bakınız ==
| |
| * [[Ömeranlı]] — oymak
| |
| * [[Kırklar Yaylası]]
| |
| * [[Kulu Kürtleri]]
| |
| * [[Deveden Tuz Fabrikasına]]
| |
| * [[Bir Köy Çocuğunun Antropolojisi: Kırklar Yaylası Araştırmasının Doğuşu (1984)]]
| |
| * [[Ömeranlı Tarih Kronolojisi]]
| |
| * [[Ömeranlı Göç Haritası]]
| |
| | |
| == Güvenilirlik etiketleri ==
| |
| Bu sayfadaki tarih cümleleri kanıt düzeyine göre işaretlenmiştir: {{Güvenilirlik|kesin}} birincil belge yayımlanmış/aktarılmış · {{Güvenilirlik|muhtemel}} ikincil kaynaklarla destekleniyor · {{Güvenilirlik|sözlü}} sözlü tarih · {{Güvenilirlik|arşiv}} arşiv belgesi görülerek doğrulanmalı · {{Güvenilirlik|hipotez}} araştırmacı yorumu. Ayrıntı: [[Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi]].
| |
| | |
| == Kaynakça ==
| |
| <references />
| |
| | |
| {{Navbox Orta Anadolu Kürtleri Tarihi}}
| |
| | |
| [[Kategori:Tavşançalı]]
| |
| [[Kategori:Ömeranlı]]
| |
| [[Kategori:Ömeranlı Yerleşimleri]]
| |
| [[Kategori:Kürt Yerleşimleri]]
| |
| [[Kategori:Kulu]]
| |
| [[Kategori:Rişvan Aşireti]]
| |
| [[Kategori:Orta Anadolu Kürtleri]]
| |
