|
|
| 1. satır: |
1. satır: |
| '''Asya’daki Kürt Toplulukları''', SDAM’ın 2019 tarihli değerlendirmesinde [[Türkiye]], [[Irak]], [[İran]] ve [[Suriye]] dışındaki Asya sahalarında yaşayan Kürt topluluklarını ifade eden genel bir başlıktır. Bu çerçevede [[Kafkasya]], [[Orta Asya]], [[Hicaz]], [[Mısır]] dışındaki Arap doğusu, [[Çin]], [[Japonya]], [[Belucistan]], [[Horasan]], [[Yemen]] ve başka bazı bölgelerdeki Kürt varlığı ele alınmaktadır.<ref name="sdam2019">SDAM, Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler, 2019.</ref>
| | = Asya’daki Kürt Toplulukları = |
|
| |
|
| == Giriş ==
| | '''Asya’daki Kürt toplulukları''', SDAM analizinde [[Kafkasya]], [[Orta Asya]], [[Belucistan]], [[Horasan]], [[Japonya]] ve [[Çin]] gibi sahalardaki Kürt varlığını kapsayan genel başlıktır.<ref>SDAM, ''Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler'', İstanbul, 2019, s. 9.</ref> |
| Kürtler çoğu zaman yalnızca dört ana ülkeye dağılmış bir halk olarak tanımlansa da, SDAM raporuna göre Asya’nın daha geniş coğrafyasında da tarihsel ve çağdaş Kürt toplulukları bulunmaktadır. Bu topluluklar kimi yerlerde askerî ve idarî yerleştirmelerle, kimi yerlerde ilmî dolaşım ve dinî ağlarla, kimi yerlerde ise sürgün, iskân ve modern göç hareketleriyle ortaya çıkmıştır.<ref name="sdam2019" />
| |
|
| |
|
| == Genel çerçeve == | | == Kapsam == |
| Rapora göre Asya’daki Kürt toplulukları tek bir tarihsel modelle açıklanamaz. Bir bölümünün kökeni [[İslam]]’ın ilk yüzyıllarındaki fetih ve yerleştirme süreçlerine dayanırken, bir bölümünün oluşumu [[Safevîler]], [[Eyyûbîler]], [[Memlûkler]], [[Osmanlı İmparatorluğu]] ya da [[Sovyetler Birliği]] gibi farklı siyasî yapılara bağlı iskân politikalarıyla ilişkilidir.<ref name="sdam2019" />
| | Metin, [[Kafkasya Kürtleri]] ve [[Orta Asya Kürtleri]]ni Sovyet ve Osmanlı sonrası süreçlerle; [[Belucistan Kürtleri]] ve [[Horasan Kürtleri]]ni daha eski askerî ve idarî yerleşimlerle ilişkilendirir. |
|
| |
|
| Bu toplulukların bazıları dilini ve topluluk kimliğini koruyabilmiş, bazıları ise zaman içinde yerel halklarla kaynaşarak dillerini kaybetmiş fakat köken hafızasını sürdürmüştür. Kaynakta, Asya’daki Kürt varlığının hem yerleşik topluluklar hem de tarihsel izler üzerinden okunması gerektiği vurgulanmaktadır.<ref name="sdam2019" />
| | == Çeşitlilik == |
| | | Asya’daki Kürt toplulukları arasında [[Yezidî Kürtler]], [[Şafiî Kürtler]], [[Alevi Kürtler]], [[Kurmanci]] konuşan gruplar ve zamanla dilini yitirmiş topluluklar birlikte anılır. |
| == Bölgesel dağılım == | |
| SDAM raporunda Asya’daki Kürt toplulukları çok sayıda alt başlık altında ele alınmaktadır. [[Kafkasya Kürtleri]] ve [[Orta Asya Kürtleri]] bu çerçevenin en önemli kümelerindendir. Orta Asya sahasında özellikle [[Kazakistan]], [[Kırgızistan]], [[Türkmenistan]] ve [[Özbekistan]] öne çıkmaktadır.<ref name="sdam2019" />
| |
| | |
| İran sahasında [[Horasan Kürtleri]] ve [[Belucistan Kürtleri]] ayrı örnekler olarak sunulmaktadır. Arap yarımadası ve çevresinde ise [[Suudi Arabistan Kürtleri]], [[Yemen Kürtleri]], [[Ürdün Kürtleri]], [[Filistin Kürtleri]] ve [[Lübnan Kürtleri]] gibi topluluklar yer almaktadır. Doğu ve Güneydoğu Asya bağlamında [[Japonya Kürtleri]], [[Çin'de Kürtler]] ve [[Endonezya ve Kürtler]] başlıkları dikkat çekmektedir.<ref name="sdam2019" />
| |
| | |
| Bu dağılım, Kürt tarihinin yalnızca yakın coğrafyayla sınırlı olmadığını; [[Asya]]’nın doğu, kuzey ve güney kesimlerine kadar uzanan bir yayılım gösterdiğini ortaya koymaktadır.<ref name="sdam2019" />
| |
| | |
| == Tarihsel dinamikler ==
| |
| Rapora göre Asya’daki Kürt topluluklarının ortaya çıkışında birkaç temel dinamik belirleyicidir. İlk olarak, klasik İslam döneminde Kürtlerin asker, idareci ve âlim olarak farklı bölgelere gönderilmesi önemli bir etkendir. Bu çerçevede Eyyûbîler döneminde Arap coğrafyasına, daha erken veya daha geç dönemlerde de başka sahalara Kürt yerleşimleri gerçekleşmiştir.<ref name="sdam2019" />
| |
| | |
| İkinci olarak, devletlerin iskân ve sınır siyaseti belirleyici olmuştur. Safevî döneminde [[Horasan]]’a yapılan yerleştirmeler, Sovyet döneminde [[Stalin]] yönetimince [[Kafkasya]]’dan [[Orta Asya]]’ya sürülen Kürtler bu sürecin öne çıkan örnekleridir.<ref name="sdam2019" />
| |
| | |
| Üçüncü olarak, ilmî ve tasavvufî dolaşım da Kürt varlığını yaymıştır. Özellikle [[Mekke]] ve [[Medine]] merkezli ilim ağları üzerinden [[Endonezya]] gibi uzak coğrafyalarda Kürt etkisinin hissedildiği belirtilmektedir. Son olarak modern çağda yoksulluk, siyasal baskı ve sığınma süreçleri de [[Japonya]] gibi yeni sahalarda Kürt topluluklarının ortaya çıkmasına yol açmıştır.<ref name="sdam2019" />
| |
|
| |
|
| == Değerlendirme == | | == Değerlendirme == |
| SDAM raporuna göre Asya’daki Kürt toplulukları, Kürt tarihinin coğrafi ve toplumsal çeşitliliğini gösteren önemli örneklerdir. Bu toplulukların bir kısmı dil ve kültürü korurken, bir kısmı asimilasyon ve yerel bütünleşme süreçleri yaşamıştır. Buna rağmen farklı bölgelerde aile hafızası, dinî roller, mahalle adları, topluluk kurumları ve tarihsel kayıtlar üzerinden Kürt varlığının izleri sürmektedir.<ref name="sdam2019" />
| | Kaynak, Asya’daki Kürt varlığını tek bir göç dalgasına indirgemez; [[İslam orduları]], [[Safeviler]], [[Rusya]], [[Sovyet sürgünleri]] ve modern ekonomik göçleri ayrı katmanlar olarak sunar. |
| | |
| Asya’daki Kürt toplulukları başlığı, Kürtlerin yalnızca dört ana ülke sınırları içinde değil, çok daha geniş bir tarihsel dolaşım ve yerleşim coğrafyasında incelenmesi gerektiğini göstermektedir.<ref name="sdam2019" />
| |
|
| |
|
| == Ayrıca bakınız == | | == Ayrıca bakınız == |
| * [[Kafkasya Kürtleri]] | | * [[Kafkasya Kürtleri]] |
| * [[Orta Asya Kürtleri]] | | * [[Orta Asya Kürtleri]] |
| | * [[Belucistan Kürtleri]] |
| * [[Horasan Kürtleri]] | | * [[Horasan Kürtleri]] |
| * [[Japonya Kürtleri]] | | * [[Japonya Kürtleri]] |
| | * [[Çin’de Kürtler]] |
|
| |
|
| == Kaynakça == | | == Kaynakça == |
| | * Bu madde, SDAM, ''Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler'', İstanbul, Aralık 2019 adlı analiz metni esas alınarak hazırlanmıştır. |
| <references /> | | <references /> |
|
| |
|
| * SDAM, ''Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler'', 2019.
| | [[Kategori:Kürt Diasporası]] |
| | | [[Kategori:SDAM Kaynaklı Sayfalar]] |
| {{Navbox Kürt diasporası}}
| | [[Kategori:Asya Tarihi]] |
| [[Kategori:Asya'daki Kürt toplulukları]] | |
| [[Kategori:Kürt diasporası]] | |
Asya’daki Kürt Toplulukları
Asya’daki Kürt toplulukları, SDAM analizinde Kafkasya, Orta Asya, Belucistan, Horasan, Japonya ve Çin gibi sahalardaki Kürt varlığını kapsayan genel başlıktır.[1]
Kapsam
Metin, Kafkasya Kürtleri ve Orta Asya Kürtlerini Sovyet ve Osmanlı sonrası süreçlerle; Belucistan Kürtleri ve Horasan Kürtlerini daha eski askerî ve idarî yerleşimlerle ilişkilendirir.
Çeşitlilik
Asya’daki Kürt toplulukları arasında Yezidî Kürtler, Şafiî Kürtler, Alevi Kürtler, Kurmanci konuşan gruplar ve zamanla dilini yitirmiş topluluklar birlikte anılır.
Değerlendirme
Kaynak, Asya’daki Kürt varlığını tek bir göç dalgasına indirgemez; İslam orduları, Safeviler, Rusya, Sovyet sürgünleri ve modern ekonomik göçleri ayrı katmanlar olarak sunar.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- Bu madde, SDAM, Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler, İstanbul, Aralık 2019 adlı analiz metni esas alınarak hazırlanmıştır.
- ↑ SDAM, Dünyaya Dağılan Bir Toplum Olarak Kürtler, İstanbul, 2019, s. 9.
