Gcelep: "= Kürdistan Teali Cemiyeti ve Orta Anadolu Kürtleri = '''Kürdistan Teali Cemiyeti ve Orta Anadolu Kürtleri''' Rohat Alakom * İstanbul kent olarak çağımızın başında gelişen modern Kürt milliyetçiliginin önemli bir merkezi idi. Burada kurulan Kürt dernekleri ve buraya eğitim amacıyla gelen Kürt aydınları özellikle çıkardıkları gazete ve dergiler vasıtasıyla İstanbul ve Kürdistan..." içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu

2026-03-12T20:55:12Z

"= Kürdistan Teali Cemiyeti ve Orta Anadolu Kürtleri = '''Kürdistan Teali Cemiyeti ve Orta Anadolu Kürtleri''' Rohat Alakom * İstanbul kent olarak çağımızın başında gelişen modern Kürt milliyetçiliginin önemli bir merkezi idi. Burada kurulan Kürt dernekleri ve buraya eğitim amacıyla gelen Kürt aydınları özellikle çıkardıkları gazete ve dergiler vasıtasıyla İstanbul ve Kürdistan..." içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu

Yeni sayfa

= [[Kürdistan Teali Cemiyeti]] ve [[Orta Anadolu Kürtleri]] =

'''[[Kürdistan Teali Cemiyeti]] ve [[Orta Anadolu Kürtleri]]'''

[[Rohat Alakom]] *

[[İstanbul]] kent olarak çağımızın başında gelişen modern [[Kürt milliyetçiligi]]nin önemli bir merkezi idi. Burada kurulan [[Kürt dernekleri]] ve buraya eğitim amacıyla gelen [[Kürt aydınları]] özellikle çıkardıkları gazete ve dergiler vasıtasıyla [[İstanbul]] ve [[Kürdistan]]’daki [[Kürt]] kitlesine ulusal bilinç kazandırıyorlardı. Bu yıllarda sayıları otuz bine ulaşan [[Kürtler]] arasında [[Orta Anadolu]]’dan gelen [[Kürtler]] pek azdı. Özellikle ticaret amacıyla [[İstanbul]]’a gelen [[Orta Anadolu Kürtleri]] buradaki hareketlerden sınırlı da olsa etkilenmişlerdir. Diğer yandan değişik nedenlerle [[Orta Anadolu]]’nun bazı merkezlerine görevli giden [[Kürt aydınları]], beraberlerinde bu yörelere ulusal bilinç taşımışlardır. Bu karşılıklı ilişkilerin zamanla [[İstanbul Kürtleri]] ve [[Orta Anadolu Kürtleri]] arasında siyasi bazı ilişkilere zemin hazırladığını söyleyebiliriz.

[[Orta Anadolu Kürtleri]]nin, çağımızın başında [[İstanbul]]’da gelişen modern [[Kürt milliyetçiligi]]yle olan ilişkisi konusunda çok az araştırma yapılmıştır. 1918 yılında [[İstanbul]]’da kurulan [[Kürdistan Teali Cemiyeti]]’nin kurucu üyeleri arasında [[Ankara]]’nın [[Bala]] kazasının eşrafından [[Hacı Osman Bey]] ve faal üyeleri arasında [[Kırşehir]]’in [[Mecidiye]] kazasından [[Osman Şefki Efendi]]’nin adına rastlamaktayız. Diğer yandan [[Kürt milliyetçiligi]]nin gelişmesine büyük katkılarda bulunan [[Bedirhaniler]]den [[Emin Ali Bedirhan]], 1906’larda [[Ankara]] ve [[Konya]] yöresinde adliye müffetişliği yapmıştır. Daha sonra [[Rıdvan Paşa Olayı]]’na adı karıştırıldığı için [[Isparta]]’ya sürülür. [[Süreya Bedirhan]], [[Celadet Bedirhan]] ve [[Kamuran Bedirhan]]’ın babası olan bu [[Kürt]] şahsiyeti, bilindiği gibi 1918 yılında [[Kürdistan Teali Cemiyeti]]’nin ikinci başkanlığına getirilmiştir. [[Emin Ali Bedirhan]]’ın kardeşi [[Hüseyin Kenan Paşa]], [[Balkan Savaşları]] sırasında [[Kırşehir]] mutasarrıflığına atanır. [[Bedirhaniler]]den olan bir başka [[Bedirhani]], [[Konya]]’da avukatlık yapmış olan [[Tahir Muhlis]]’dir. 1912 yılında [[Konya]]’da dünyaya gelen ve [[Türkiye]]’nin tanınmış tarihçilerinden birisi olan [[Cemal Kutay]], [[Bedirhaniler]]den [[Tahir Muhlis]]’in oğludur.

== [[Nuri Dersimi]]’nin [[Konya]] ziyareti ==

[[Kürdistan Teali Cemiyeti]]’nin [[Orta Anadolu Kürtleri]]yle yukarıda belirtilenlerden daha geniş ilişkiler ağı geliştirdiğini tahmin edebiliriz. Ateşli bir [[Kürt milliyetçisi]] olan [[Nuri Dersimi]], bir ara [[Konya]]’ya uğradığında buraya sürgün edilen bazı [[Kürt]] şahsiyetleriyle görüşür:

“[[Konya]]’ya yetiştiğimizde, burada sürgün bulunan [[Dersim]] [[Çarsancak]] beylerinden [[Yummi]] ve kardeşi [[Paşa]], [[İzol aşireti]] reislerinden [[Harput]]lu [[Haci Kaya]] ile temasa girdim. [[Bağdad Oteli]]nde kendilerini [[Vali Cemal]] ile görüştürdüm ve memleketlerine dönmeleri için [[Ankara]]’da teşebbüste bulunacağım.’’

1919 yılında [[Milli Mücadele]] döneminde [[Konya]]’nın [[Bozkır]] ilçesinde baş gösteren muhalif bir ayaklanmaya öncülük edenler arasında, örneğin [[Kürtoğlu Musa]]’nın adına rastlamaktayız.

Bu yıllarda [[İstanbul]]’da etkin olan [[Kürt medyası]] bu göçmenlerin acıklı durumuna dikkatleri çekebilmek için değişik yazılar yayımlar. 1918-1919 yıllarında [[İstanbul]]’da çıkan [[Jîn]] dergisinin 11. sayısında [[Abdurrahim Rahmi]]’nin yazdığı ''Bir Öksüzün İniltisi'' adlı şiirin bir mısrası [[Kürtler]]in bu çilesini sarsıcı bir biçimde şöyle dile getirir:

“…Göçmenim ben işte düştüm kapılara.”

Yine [[Jîn]] dergisinin 11. sayısında [[Anadolu]]’nun değişik yörelerine sürgün edilen [[Kürtler]]in sayısı verilmektedir. Derginin 15. sayısında [[Adana]]’dan gönderilen bir okuyucu mektubuna yer verilmiştir.

Durumlarının çok kötü olduğunu belirten bu okuyucu, diğer yandan [[Konya]] yöresinde sürgün edilen bir tanıdığından aldığı mektuba dayanarak, oradaki [[Kürtler]]in durumuna dikkat çekmek ister.

== [[Kürtlere İstanbul yasağı]] ==

Eski [[İstanbul Kürtleri]] üzerine çalıştığım sırada ilgimi çeken en önemli konulardan birisi, [[Orta Anadolu]]’dan [[İstanbul]]’a koyun sürüleri getiren [[Kürtler]] konusuydu. Ticaret amacıyla [[İstanbul]]’a gelen bu [[Kürtler]]in yol boyunca, bir dizi zorluk ve tehlike ile boğuşmak zorunda kaldıkları görülmüştür. Bu konuda kaynaklarda değişik bilgiler yer almaktadır. [[Yeniçeri Ocağı]]’nın 1826 yılında kaldırılmasından sonra kabul edilen [[İhtisab Nizamnamesi]]’nin 51. maddesinde bu konuda önemli bir noktaya işaret edilmektedir:

“…Mevsimlerinde zaman zaman [[İstanbul]]’a kasablık hayvan sürüleri getiren [[Cihanbeyli]] ve [[Alişanlı aşireti]] [[Kürtleri]]nden gayri bekâr uşağı [[Kürt]] tâifesi hiç bir sebeble [[İstanbul]]’a giremez”.

Sözü edilen bu aşiretler özellikle [[Orta Anadolu]]’da yaşamaktadırlar. Bu tür bilgiler, yöre halkının ekonomik yaşamı konusunda bize önemli ipuçları sunmaktadır. [[İhtisab Nizamnamesi]]’nin bu maddesindeki açıklamalar birkaç açıdan büyük bir önem arz etmektedirler. Birincisi, [[İstanbul]]’a yönelik [[Kürt göçü]]nün bir cephesi böylece aydınlanmış olmakta ve bu göçün ne kadar gerilere gittiği, hangi [[Kürt aşireti]]nden insanların ne amaçla [[İstanbul]]’u ziyaret ettikleri konusunda bilgi sahibi olmaktayız. Nizamnamenin 47. maddesinde göre [[Kürdistan]]’dan gelen bekârların [[İstanbul]]’a girişi sıkı denetim altına alınır:

“[[Arnavutlar|Arnavud]] ve [[Kürtler]]in ayak takımının [[İstanbul]]’da yerleşip çoğalması hiç bir vakit caiz değildir. Halen mevcud olanlara ilişilmiyecek, yeniden gelenler önlenecektir”.

Böylece hem [[Konya]] ve çevresinden, hem de [[Kürdistan]]’ın değişik yörelerinden [[İstanbul]]’a ticari amaçla her yıl 1,5 milyonu civarında küçük baş hayvan satılıyordu. Araştırmacı [[Yücel Özkaya]]’ya göre 18. yüzyılda [[Konya]] ve [[Karaman]] gibi yöreler dışında, [[Diyarbakır]], [[Maraş]] ve [[Erzurum]] gibi yörelerden birçok küçük baş hayvan satış amacıyla [[İstanbul]]’a gönderiliyordu.

== [[Koyun tüccarlarına suikast]] ==

Daha 17. yüzyılda [[Kürtler]]in [[İstanbul]]’a koyun götürdüklerine dair değişik kaynaklarda bazı ipuçlarına rastlamaktayız. [[Eremya Çelebi Kömürcüyan]]’ın ''[[İstanbul Tarihi – XVII. Asırda İstanbul]]'' adlı kitabının bir yerinde ilginç bir not bulunmaktadır. Araştırmacı [[İstanbul]]’da gördüklerini teker teker anlattığı bir sırada:

“[[Rumeli]]’den ve [[Kürdistan]] bölgelerinden getirilen koyunlar ile mezbahalarını göremedik”

demektedir. Böyle bir ifadeyi kullanan araştırmacı her ne kadar aktüel zamanda [[İstanbul]]’a getirilen koyunları görmemişse de, bu ifadelerden en azından [[Kürtler]]in buraya başka zamanlarda koyun getirdiğinden haberdar olduğunu çıkartmaktayız.

[[Konya]] ve çevresindeki [[Kürtler]]in [[İstanbul]]’un et gereksinimi karşılamak için buraya sürüler halinde hayvan götürdüklerini dile getiren sözlü anlatımlar da bulunmaktadır. Bu anlatımlardan bir tanesine göre, yörede [[Heciyê Mala Mihê Reşê]] diye bilinen bir kişi, hayvan sürüleriyle birlikte [[İstanbul]]’a varmadan önce [[Düzce]] yöresinde vurularak öldürülmüştür. Yolu muhtemelen eşkiyalar tarafından kesilen [[Heciyê Mala Mihê Reşê]] ile birlikte çobanı da öldürülür. Başka bir sözlü anlatımda [[Musa Elê]]’nin 1936-1937’de [[İstanbul]]’a sürüler götürdüğü bir sırada, [[Afyon]] yöresinde öldüğü ve oraya gömüldüğü anlatılır. Böylece [[Konya]] ve yöresinden [[İstanbul]]’a yapılan et ticareti konusundaki yazılı ve sözlü anlatımların birbirini doğruladıkları ve destekledikleri görülmektedir.

[[Kategori:Kürt Tarihi]]
[[Kategori:Orta Anadolu Kürtleri]]
[[Kategori:Kürdistan Teali Cemiyeti]]
[[Kategori:Osmanlı Döneminde Kürtler]]
[[Kategori:Türkiye'deki Kürtler]]
[[Kategori:Kürt Milliyetçiligi]]

Kürdistan Teali Cemiyeti ve Orta Anadolu Kürtleri - Revizyon geçmişi