https://wiki.greenanatolia.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Dengb%C3%AAj_Fixan_%28Veger_7%2C_2004%29 2026-10-28T07:09:17Z Viki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi. MediaWiki 1.41.5 https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Dengb%C3%AAj_Fixan_(Veger_7,_2004)&diff=25702&oldid=prev 2026-10-06T04:12:06Z

<p>Reşwan ajanı: Veger 7 (Mart 2004) — yazı incelemeleri, künye, kaynak eleştirisi (patron onayıyla)</p> <p><b>Yeni sayfa</b></p><div>{{Tarih Serisi|dönem=VII}}<br /> &#039;&#039;&#039;&quot;Dengbêj Fixan&quot;&#039;&#039;&#039;, &#039;&#039;Veger&#039;&#039; dergisinin 7. sayısında (Adar/Mart 2004) yayımlanan Kurmancî bir söyleşidir. Söyleşiyi derginin yayın kurulu üyesi Abdullah Kaya, Danimarka&#039;da yaşayan Orta Anadolulu genç kadın şarkıcı Fîxan ile yapmıştır.&lt;ref name=&quot;v7&quot;&gt;Abdullah Kaya, &quot;Dengbêj Fixan&quot; (hevpeyvîn), &#039;&#039;Veger&#039;&#039; 7 (2004), s. 76–78.&lt;/ref&gt; Söyleşi, Orta Anadolu Kürtlerinin müziğinde kadınların yerini, kadınların sahneye çıkmasının önündeki engelleri ve diasporadaki kültür çalışmalarını bir kadın sanatçının ağzından anlatır. Söyleşi dergide üç sayfadır; son üç soru-cevap s. 78&#039;in sol sütunundadır.<br /> <br /> == Yazının içeriği ==<br /> Alıntılar Kurmancî asıl ve Türkçe çeviriyle verilmiştir.<br /> * &#039;&#039;&#039;Kimlik.&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;Navê min Fîxane, ji gundê Hecilera me. Li 1981&#039;ê hatime dunê.&#039;&#039; (&quot;Adım Fîxan, Hecilera köyündenim. 1981&#039;de doğdum.&quot;) On yedi yaşına kadar köyünde yaşamış, sonra Danimarka&#039;ya gitmiştir (H: yaklaşık 1998). Orada önce okula gitmiş, sonra müziğe yönelmiştir. Soyadı verilmez.&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Müziğe başlangıç.&#039;&#039;&#039; Çok küçük yaşta söylemeye başlamış, 15 yaşında (H: yaklaşık 1996) arkadaşlarıyla bir grupla söylemiştir. Profesyonel değildir; söyleşi sırasında bir müzik okuluna ve görme engelliler okuluna gitmektedir.&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Repertuvarın kaynağı.&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;Min kilamên xwe gîştik ji meta xwe hêvisîn.&#039;&#039; (&quot;Bütün kilamlarımı halamdan öğrendim.&quot;) 7–8 yaşındayken (H: yaklaşık 1988–1989) Serbilind Kanat&#039;ın çıkardığı bir kaseti dinlemiş ve &quot;kendi kilamlarımızı&quot; kasette duymak onu çok etkilemiştir. Kilamlarının hepsi &quot;bizim yöreden&quot;dir (&#039;&#039;ji alîyê me&#039;&#039;).&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Aile ve çevre.&#039;&#039;&#039; Muhafazakâr bir yöreden gelip sahneye ve televizyona çıkmanın zor olup olmadığı sorulunca, çocukluğundan beri köyde insanların onu kilam söylemeye davet ettiğini, bu yüzden &quot;bir özgürlüğü&quot; olduğunu söyler. Yine de engellerin çok olduğunu, bunların &quot;güzel bir dille&quot; ikna ederek aşılması gerektiğini ekler. Ailesi onu baştan desteklemiş; annesi söyleyişindeki hataları eleştirirmiş.&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Dil seçimi.&#039;&#039;&#039; Türkçe söyleyip Türk televizyonlarına çıkabileceğini, ama ana dilin önemli olduğunu söyler: &#039;&#039;Ez dibêm ji zimanê me dewlemendtir ziman tune ne.&#039;&#039; (&quot;Bence dilimizden daha zengin dil yoktur.&quot;)&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Orta Anadolu festivali.&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;Kurdên me nêzîkî 300-350 sal e hatine Anadolîya navîn; Konyayê, Aksarayê, Kirşehîrê…&#039;&#039; (&quot;Kürtlerimiz yaklaşık 300–350 yıl önce Orta Anadolu&#039;ya gelmiş; Konya&#039;ya, Aksaray&#039;a, Kırşehir&#039;e…&quot;) Ona göre Anadolu Kürtleri bugüne kadar bir araya gelememiştir; festival bu yüzden önemlidir. Festivalde 7–8 kadın stranbêj olmasını istemiş, ama &quot;kadınlarımız biraz utangaç ve çekingen&quot; olduğu için olmamıştır.&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Kadınlar müziğin kaynağıdır.&#039;&#039;&#039; Soru, Fîxan&#039;ın Medya TV&#039;de söylediği bir sözü hatırlatır: Anadolu Kürtlerinin müziğinin kaynağı kadınlardır; kadınlar yaratır, erkekler söyler. Fîxan şöyle açıklar: &#039;&#039;Kilamên şîna gîştika jin distirên, kilamê dilan jî pir baş dizanin lê nabêjin.&#039;&#039; (&quot;Ağıt kilamlarının hepsini kadınlar söyler; gönül kilamlarını da çok iyi bilirler ama söylemezler.&quot;) Kadınlar kilamları ve hikâyeleri yaratmış, &quot;yüreklerinde saklamış&quot; ve bugüne getirmiştir; ama sahnede bunları erkekler söyler.&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Düğünde erkek, ağıtta kadın.&#039;&#039;&#039; Neden düğünde (&#039;&#039;dola&#039;&#039;) erkeklerin, ağıtta (&#039;&#039;şîn&#039;&#039;) kadınların söylediği sorusuna şu cevabı verir: Kadınlar yıllarca geride kalmış, hayatta öne çıkamamış; duygularını yalnız acılı günlerde dile getirmişlerdir. Ona göre bir neden de kadınların duygularının &quot;erkeklerinkinden daha güçlü&quot; olmasıdır.&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Kadın sanatçılara çağrı.&#039;&#039;&#039; Danimarka&#039;daki genç kadınları Kopenhag&#039;daki Kültür Derneği&#039;ne (&#039;&#039;Komela Kulturê&#039;&#039;) çağırır; anne babası engel olanların ailelerini derneğe getirmelerini ister: &#039;&#039;Em li vê derê muzîke çê dikin ne tiştê xiraw.&#039;&#039; (&quot;Biz burada müzik yapıyoruz, kötü bir şey değil.&quot;)&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Projeler.&#039;&#039;&#039; Bir kadın radyosu kurmaktadırlar; kadın sorunları üzerine Kürtçe ve Türkçe yayın yapacaklardır. Danimarkalı bir kadınla bir filmin müziğini hazırlamaktadır; bu müzik &quot;klasik Kürt müziği&quot; değildir.&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Kürtçeyi öğrenme.&#039;&#039;&#039; Gözleri görmediği için Kürtçe kurslarına gidememiş, dili dernekte arkadaşlarını dinleyerek öğrenmiştir.&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> * &#039;&#039;&#039;Sözlü kilamın yazıya geçirilmesi.&#039;&#039;&#039; Kilamların yazıya geçirilmesinin amaçları olduğunu söyler. Ama sanatın masa başında yapılamayacağını, &quot;o toprağı, o anneleri, stranbêjleri görerek&quot; ve ağıttaki kadınların duygularını hissederek yapılabileceğini vurgular.&lt;ref name=&quot;v7&quot; /&gt;<br /> <br /> == Kaynak eleştirisi / değerlendirme ==<br /> * &#039;&#039;&#039;Köy: Hecilera = Kuşça (muhtemel).&#039;&#039;&#039; Söyleşide il ya da ilçe verilmez. Türkçe Vikipedi&#039;ye göre [[Cihanbeyli]]&#039;ye bağlı Kuşça&#039;nın Kürtçe adı &#039;&#039;Hecîlera&#039;&#039;dır; köy bir dönem resmî olarak &quot;Hacılar&quot; adını da taşımıştır.&lt;ref name=&quot;kusca&quot;&gt;&quot;Kuşça, Cihanbeyli&quot;, &#039;&#039;Vikipedi&#039;&#039; (tr.wikipedia.org), erişim 5 Ekim 2026: &quot;Kuşça (Kürtçe: Hecîlera) … Köy olduktan sonra ismi sırasıyla Yeniyapan, Hacılar ve en sonunda Kuşça olmuştur.&quot;&lt;/ref&gt; Wikideki [[Kuşça]] sayfası aynı köyün alternatif adını &quot;Hacîlaro&quot; diye verir. Fîxan&#039;ın Serbilind Kanat&#039;tan (Cihanbeyli&#039;nin Buldix köyünden bir sanatçı) etkilenmesi de Cihanbeyli çevresine uyar.&lt;ref name=&quot;kanat&quot;&gt;&quot;Serbilind Kanat&quot;, &#039;&#039;Wîkîpediya&#039;&#039; (Kurmancî, ku.wikipedia.org), erişim 5 Ekim 2026.&lt;/ref&gt; &quot;Hecilera = Kuşça&quot; eşleşmesi bu yüzden muhtemeldir, ama Fîxan&#039;ın ağzından doğrulanmamıştır. {{Güvenilirlik|muhtemel}}<br /> * &#039;&#039;&#039;Kuşça&#039;nın Rişvan bağlantısı.&#039;&#039;&#039; [[Cihanbeyli Kürtleri]] sayfasındaki Söylemez (2019) özetine göre Kuşça, [[Rişvan Aşireti]]nin Nasırlı oymağının yerleşimlerindendir. Aynı kaynakta 1847–1848&#039;de Esbkeşan&#039;a yerleştirilen oymaklar arasında bir &quot;Hacılar&quot; oymağı da sayılır. Köyün Kürtçe adının (&#039;&#039;Hecîlera&#039;&#039;) bu oymak adıyla mı, yoksa köyün sonraki resmî adı &quot;Hacılar&quot; ile mi ilgili olduğu bilinmiyor. {{Güvenilirlik|hipotez}}<br /> * &#039;&#039;&#039;Dış kaynaklarda Fîxan.&#039;&#039;&#039; Web aramasında (Fixan, Fîxan; Danimarka, Kopenhag, stranbêj, Medya TV, Kuşça) bu sanatçıya ait bir albüm, kayıt ya da haber bulunamadı. Repertuvarındaki kilamların adları söyleşide verilmez. Albümleri, sonraki kariyeri ve soyadı doğrulanamadı.<br /> * &#039;&#039;&#039;&quot;Dengbêj&quot; unvanı.&#039;&#039;&#039; Başlık onu &quot;dengbêj&quot; diye tanıtır. Söyleşide ise Fîxan kendini stranbêj ve sanatçı (&#039;&#039;hunermend&#039;&#039;) çevresinde anlatır; destan anlatan geleneksel dengbêjlikten değil, kilam ve stran söylemekten, grup ve film müziğinden söz eder. Unvan derginin seçimidir (yorum).<br /> * &#039;&#039;&#039;&quot;300–350 yıl&quot;.&#039;&#039;&#039; Bu sayıya göre gelişin 1654–1704 arasına düşer (H). [[Orta Anadolu Kürtleri]] sayfasında özetlenen kaynaklar, mecburî iskânın 1691&#039;den itibaren başladığını ve 18. yüzyıl sonu–19. yüzyılda yoğunlaştığını yazar. Fîxan&#039;ın sayısı en erken iskân dalgasıyla uyumludur, ama köy düzeyindeki yerleşimler (ör. Cihanbeyli&#039;de 1840&#039;lar) çok daha geçtir. {{Güvenilirlik|sözlü}}<br /> * &#039;&#039;&#039;Festival.&#039;&#039;&#039; Söyleşide festivalin adı, yeri ve tarihi verilmez. &#039;&#039;bianet&#039;&#039;te 24 Mayıs 2003&#039;te yayımlanan bir habere göre Kopenhag&#039;da Orta Anadolu Kürtlerini buluşturan bir festival &quot;yaklaşık 3 yıldır&quot; yapılmakta ve iki günde yaklaşık 8 bin kişi katılmaktadır.&lt;ref name=&quot;bianet&quot;&gt;Shirvan Nuray Sarıkaya, &quot;Geçmişi Unutmamak, Geleceği Kaybetmemek İçin&quot;, &#039;&#039;bianet&#039;&#039;, 24 Mayıs 2003 (bianet.org/haber/gecmisi-unutmamak-gelecegi-kaybetmemek-icin-19241), erişim 5 Ekim 2026.&lt;/ref&gt; Fîxan&#039;ın sözünü ettiği festival muhtemelen bu Kopenhag festivalidir. {{Güvenilirlik|hipotez}}<br /> * &#039;&#039;&#039;Medya TV.&#039;&#039;&#039; Soru, Fîxan&#039;ın daha önce Kürtçe uydu kanalı Medya TV&#039;de konuştuğunu gösterir. Bu yayın kaydı bulunamadı.<br /> * &#039;&#039;&#039;Kadınlar ve ağıt.&#039;&#039;&#039; Fîxan&#039;ın &quot;ağıtı kadınlar söyler, sahnede erkekler söyler&quot; gözlemi, wikideki [[Orta Anadolu Kürt Kültüründe Stran ve Şîn Geleneği]] sayfasında kadınların şîn geleneğinin temel taşıyıcıları olduğu yolundaki tespitle örtüşür. Bu tanıklık için o sayfaya yalnız ekleme önerisi hazırlanmıştır. {{Güvenilirlik|sözlü}}<br /> * &#039;&#039;&#039;Söyleşi yapan.&#039;&#039;&#039; Abdullah Kaya &#039;&#039;Veger&#039;&#039; yayın kurulundadır; aynı sayıdaki &quot;Panorama&quot; dosyasını da hazırlamıştır.<br /> <br /> == Ayrıca bakınız ==<br /> * Derginin bütün yazıları: [[Veger 7 (2004)]]<br /> * [[Orta Anadolu Kürt Kültüründe Stran ve Şîn Geleneği]]<br /> * [[Dengbêj û Dengbêjî]]<br /> * [[Kuşça]]<br /> * [[Cihanbeyli Kürtleri]]<br /> * [[Şîn]]<br /> * [[Kürt Müziği]]<br /> <br /> == Kaynakça ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> {{Navbox Orta Anadolu Kürtleri Tarihi}}<br /> <br /> [[Kategori:Veger]]<br /> [[Kategori:Veger 7 (2004)]]<br /> [[Kategori:Orta Anadolu Kürtleri]]<br /> [[Kategori:Kürt kadın sanatçılar]]<br /> [[Kategori:Kilam û Stranbêjî]]<br /> [[Kategori:Stran]]<br /> [[Kategori:Kürt Müziği]]<br /> [[Kategori:Kadınların Belleği]]<br /> [[Kategori:Kürt Diasporası]]<br /> [[Kategori:Cihanbeyli]]</div>

Openclaw