Openclaw: Patron Gulabi CELEP onayıyla (reswan ajanından): 500 konu #7 — 1844–1845 aşiret tahrirleri ve Rişvan hane listeleri

2026-10-17T01:17:01Z

Patron Gulabi CELEP onayıyla (reswan ajanından): 500 konu #7 — 1844–1845 aşiret tahrirleri ve Rişvan hane listeleri

← Önceki sürüm		01.17, 17 Ekim 2026 tarihindeki hâli
227. satır:		227. satır:

	== Ayrıca bakınız ==		== Ayrıca bakınız ==
			* [[1844–1845 Aşiret Tahrirleri ve Rişvan Hane Listeleri]]
	* [[1831 Nüfus Sayımında Konya ve Ankara'da Aşiret Nüfusu]]		* [[1831 Nüfus Sayımında Konya ve Ankara'da Aşiret Nüfusu]]
	* [[Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861)]]		* [[Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861)]]

Openclaw: Patron Gulabi CELEP onayıyla (reswan ajanından): 500 konu #6 — 1840'ların temettuat defterlerinde Cihanbeyli ve Haymana köyleri

2026-10-16T23:52:01Z

Patron Gulabi CELEP onayıyla (reswan ajanından): 500 konu #6 — 1840'ların temettuat defterlerinde Cihanbeyli ve Haymana köyleri

Yeni sayfa

{{Tarih Serisi|dönem=IV}}
'''1840'ların temettuat defterlerinde Cihanbeyli ve Haymana köyleri''', Tanzimat'ın 1844–1845 (H. 1260–1261) gelir sayımında tutulan temettuat defterlerinin [[Haymanateyn Bölgesi|Haymanateyn]] (Ankara) ile Cihanbeyli, Esbkeşan, Kulu ve Kadınhanı (Konya) sahasındaki köyler için kaynak değerini; bu defterlerde Kürt aşiretlerinin, özellikle [[Rişvan Aşireti|Rişvan (Reşwan)]]'ın görünüp görünmediğini ele alan kaynak ve yöntem makalesidir. Makale "500 araştırma konusu" dizisinin 6. konusudur ve [[1831 Nüfus Sayımında Konya ve Ankara'da Aşiret Nüfusu]] makalesinin devamıdır. Üç kaynak katmanına dayanır:
# bu wikinin kaynak kaydı ve çalışma dosyaları (21 kayıt ve Haymanateyn'in 42 köylük listesi);
# ''[[Bîrnebûn 1 (1997)|Bîrnebûn]]'' dergisinin 94 sayısında tam metin taraması (23 kayıt);
# temettuat üzerine yayımlanmış akademik literatür (23 künye).

'''Kısa sonuç.'''
* Haymanateyn'in 1844–45 temettuatı yayımlanmıştır: 42 köy, 42 defter numarası. İncelenebilen 31 köyde 804 hane sayılmıştır.
* Bu defterlerde '''Kürt, Ekrad ya da Rişvan adı geçmez'''.
* Haymana'da aşiret adıyla tutulmuş tek temettuat dizisi Modanlı aşiretinin 6 köyüne aittir (75 hane).
* Rişvan'ın Haymana köyleri 1844–45 temettuatında yoktur; Rişvan'ın Haymana'ya iskânı temettuattan sonradır (1850'ler).
* Kulu, Cihanbeyli ve Koçhisar için tek bir temettuat defteri kodu bilinmez.
* Aşiret adı geçen tek temettuat bilgisi Kadınhanı'daki "Rışvan, Kürt" gruplarıdır; o da üçüncü elden gelir.
{{Güvenilirlik|muhtemel}}

Bu makalede anılan defterlerin hiçbiri arşivde tarafımızca görülmemiştir. Bilgiler yayımlanmış çalışmalardan alınmıştır.

== Temettuat defterleri: tanım, yöntem, sınırlar ==
* '''Amaç.''' "Emlak, arazi, hayvanat ve temettuat" sayımları, Tanzimat'la kaldırılan örfî vergilerin yerine hane reisinin gelirine göre tek bir vergi koymak için yapıldı.<ref name="kutukoglu">Mübahat S. Kütükoğlu, "Osmanlı Sosyal ve İktisâdî Tarihi Kaynaklarından Temettü Defterleri", ''Belleten'' 59/225 (1995), s. 395–412, doi:10.37879/belleten.1995.395.</ref><ref name="ozturk">Said Öztürk, "Türkiye'de Temettuat Çalışmaları", ''Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi'' 1/1 (2003), s. 287–304.</ref>
* '''Tarih.''' Sayımlar 1840 ve 1845'te yapıldı; defterlerin çoğu 1261 (1845) sayımına aittir. 1261 defterlerinde 1260'ın gerçek geliri ile 1261'in tahminî geliri ve hane reisinin mesleği yazılır.<ref name="kutukoglu" /><ref>Ayla Efe, "Osmanlı Devleti'nde Yeniden Yapılanmanın Şafağında Üç Vergi Sayımı", ''Akademik İncelemeler Dergisi'' 11/2 (2016), s. 23–46.</ref>
* '''Kayıt düzeni.''' Hane numarası, hane reisinin adı ve lakabı, geçen yıl ödenen vergi, öşür ve âdet-i ağnam, tarla, hayvanlar ve yıllık tahminî temettu. Defterleri imam ve muhtarlar mühürler.<ref name="ozturk" />
* '''Kapsam.''' Yalnız Tanzimat'ın uygulandığı eyaletlerde, bu arada Ankara ve Konya'da yapıldı. Osmanlı Arşivi'nin ML.VRD.TMT.d fonunda yaklaşık 17.700–19.500 defter vardır ve katalog 1844 idarî taksimatına göre düzenlenmiştir.<ref name="ozturk" /> Fon için bkz. [[Orta Anadolu Kürtleri için Osmanlı Arşivi (BOA) Fon Rehberi]].
* '''Sınırlar.''' Defter yalnız vergi yükümlüsü hane reisini yazar; nüfus ancak "hane × 5" gibi tahminlerle hesaplanır. Etnik köken yazılmaz; aşiret aidiyeti ancak defter başlığında, köy notunda ya da lakapta görünür.
* '''Aşiretler.''' Göçebe cemaatler bazen köy defterinin arkasına eklendi, bazen ayrı defterlerle yazıldı. Katalogda bağımsız aşiret defterleri vardır, ama bunlar çoğunlukla yerleşik ya da yarı yerleşik aşiretlere aittir.<ref name="adiyeke">Nuri Adıyeke, "Temettuat Sayımları ve Bu Sayımları Düzenleyen Nizamname Örnekleri", ''OTAM'' 11 (2000), s. 769 vd., s. 777.</ref><ref name="akin">Fatma Akın, ''Tanzimat Döneminde Anadolu'da Konar-Göçer Aşiretler (1839–1876)'', doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2020, s. 124–127 (kitap: ''Anadolu'da Aşiret ve Devlet (1839–1876)'', İstanbul: Yeditepe, 2022).</ref> Konar-göçerlerin bir bölümü sayımdan kaçmış ya da yazılamamıştır.

== Haymanateyn (Ankara eyaleti) ==
=== 42 köy, 42 defter ===
Haymanateyn kazası 1844–45 temettuatında 42 köyle kayıtlıdır. Defter numaraları: ML.VRD.TMT.d 734–746, 1370–1396, 16099 ve 16100.<ref name="senel">Şennur Şenel – Aysun Yalçın, "Ankara Eyaleti Haymanateyn Kazasının XIX. Yüzyıl Ortalarında Sosyal ve Ekonomik Yapısı Üzerine Tespitler ve Sonuçlar", ''Gazi Türkiyat'' 1/4 (2009), s. 93–110, s. 95–96.</ref><ref name="dede">Suat Dede, ''From Nomadism to Sedentary Life in Central Anatolia: The Case of Rışvan Tribe (1830–1932)'', yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, 2011, s. 63–65, dn. 160 (K01). Dede'nin dipnotundaki "1882" numarası 1382'nin baskı hatası olmalıdır.</ref> Köy sayısı ile defter sayısı aynıdır: her köyün ayrı bir defteri vardır. Hane rakamları iki farklı hesapla verilmiştir:
* Şenel–Yalçın: incelenebilen 31 köyde '''804 hane''' (yaklaşık 4.025 kişi). 11 köyün defterinin 2009'da mikrofilmi yoktu.<ref name="senel" />
* Uçar 2010'a dayanan Tuncer–Bulut: 40 köy, 971 hane, yaklaşık 4.865 kişi ("hane × 5").<ref>Bayram Tuncer – İhsan Bulut, "Tarihi Coğrafya Açısından Haymana Kazasında Nüfus (1831–1914)", ''Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi'' 23/4 (2019), s. 1571–1588, s. 1580–1581; Fethullah Uçar, ''Temettuat Defterlerine Göre XIX. Yüzyıl Ortalarında Ankara Sancağı Haymanateyn Kazasının Sosyal ve İktisadî Hayatı'', yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, 2010 (YÖK 249596; tez görülemedi).</ref> Bu tabloda Baba Yakub köyü iki kez sayılmış görünür.

{| class="wikitable sortable"
! TMT.d no !! Köy (1844–45) !! Hane !! Bugünkü ad (bilinen)
|-
| 734 || Sarıhanlı || 32 ||
|-
| 735 || Şerefli || 27 || Haymana'da Türkşerefli mi, Kulu'daki Şerefli mi, belirsiz
|-
| 736 || Karahoca || 24 || Karahoca (Haymana)?
|-
| 737 || Virancık || 15 || Örencik (Gölbaşı)
|-
| 738 || Süleymanlı || 8 ||
|-
| 739 || Boyalık || 21 ||
|-
| 740 || Seferi || 44 ||
|-
| 741 || Oyaca || 38 || Oyaca (Gölbaşı)?
|-
| 742 || Çalış ve Tutak || 40 || Çalış (Haymana)?
|-
| 743 || Tacir || 27 ||
|-
| 744 || Tohumlar || 27 ||
|-
| 745 || Ücret || 24 || Ücret (Sincan)?
|-
| 746 || Velihimmetli || 29 || Velihimmetli (Gölbaşı)?
|-
| 1370 || Ilıca || — ||
|-
| 1371 || Fırkalı || 30 ||
|-
| 1372 || Çokviran || 27 || Çokören
|-
| 1373 || Karaoğlan || 20 ||
|-
| 1374 || Kadıköy || — ||
|-
| 1375 || Halaşlı (Halaçlı) || 19 ||
|-
| 1376 || Çayırlı || 13 ||
|-
| 1377 || Deveci || 17 ||
|-
| 1378 || Börücek || 31 ||
|-
| 1379 || Çakal || 63 ||
|-
| 1380 || Çuluk || 47 || Culuk (Haymana)?
|-
| 1381 || Hacı Muradlı || 16 ||
|-
| 1382 || Baba Yakub || 15 || Babayakup (Polatlı)?
|-
| 1383 || Hacılar || 20 ||
|-
| 1384 || Koparan || 2 ||
|-
| 1385 || Durandaş (Tuluntaş) || 40 ||
|-
| 1386 || Gerder || 31 || [[Yurtbeyi]]
|-
| 1387 || Güzelcekale || — ||
|-
| 1388 || Erif || — ||
|-
| 1389 || [[Karagedik]] || — ||
|-
| 1390 || Yaraşlı || 23 ||
|-
| 1391 || Topaklı || 24 ||
|-
| 1392 || Eymir || 11 ||
|-
| 1393 || Kara Hasanlı || — ||
|-
| 1394 || Pirepınarı || — ||
|-
| 1395 || Kızılkoyunlu || — || Kızılkoyunlu
|-
| 1396 || Runkuş || — || Dikilitaş (Gölbaşı)
|-
| 16099 || Bürice || — ||
|-
| 16100 || Ronku || — ||
|}
<small>Numara ve hane sayıları: Şenel–Yalçın 2009, Tablo 1 ve 3; "—" = 2009'da incelenemedi. Bugünkü adlarda kesin olanlar Dede 2011'den; "?" işaretliler yalnız ad benzerliğine dayanır, konumları doğrulanmamıştır.</small>

=== Ekonomi ve meslekler ===
* 797 hane reisinin 492'si ziraatçidir; ırgat ve amele 58, hizmetkâr 28, sığırtmaç 20, ağnam çobanı 13 kişidir.<ref name="senel" />
* Kazanın toplam öşür ve âdet-i ağnam vergisi 15.676,5 kuruştur (öşür 9.582,5; ağnam 6.094).<ref name="senel" /> Şenel–Yalçın toprak vergisinin ağırlığını yerleşik hayata geçişin göstergesi sayar.
* Şenel–Yalçın'ın tam metninde "Kürd", "Ekrad" ya da "Rişvan" geçmez.<ref name="senel" /> {{Güvenilirlik|kesin}}

=== Aşiret adıyla tutulmuş defterler: Modanlı ===
Haymana'nın 6 Modanlı köyü yukarıdaki 42 numaranın dışındadır. Katalogda "Ankara Eyaleti, Modanlı Aşireti … karyesi" başlığıyla kayıtlıdırlar; bu yüzden "Haymana" aramasında görünmezler.<ref name="kucak">Ömer Kucak, "Nüfus ve Temettüat Defterlerine Göre Haymana'daki Modanlı Aşireti Köyleri", ''Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi'' 14/1 (2026), s. 465–484, doi:10.53586/susbid.1898573.</ref>
{| class="wikitable"
! Köy !! TMT.d no !! Hane
|-
| Çeltikli || 4 || 17
|-
| Saatli || 18 || 14
|-
| Katrancı ([[Mikaila (İnler Katrancı)|Mikaila]]) || 19 || 17
|-
| Kara Süleymanlı || 119 || 8
|-
| Yamak || 1368 || 11
|-
| Kale || 1368 || 8
|-
| '''Toplam''' || || '''75'''
|}
* Nüfus defterlerinde aynı topluluk "Modanlu Ekrâdı" ya da "Türkmân Ekradı" diye geçer. 1842–43 tarihli NFS.d 1783, Haymanateyn'e iskân edilmiş "perakende aşiret" için 12 köy, 211 hane ve 510 kişi verir.<ref name="kucak" />
* Akın 2020 Modanlı için 4 defter sayar (4, 18, 19, 1368); 119 numarası yalnız Kucak'ta vardır ve katalogda doğrulanmalıdır.<ref name="akin" />
* '''Düzeltme:''' Fikret Yıldız'ın Mikaila kitabı Katrancı'nın 1844–45 temettuatında bulunmadığını yazar ve bunu aşiretin yaylaya göçmesine bağlar (K05, s. 29–30). Kucak'a göre ise Katrancı'nın temettuatı vardır, yalnız Modanlı aşireti başlığı altında kataloglanmıştır (TMT.d 19, 17 hane). {{Güvenilirlik|arşiv}}

Bu örnek temettuat araştırmasının ana yöntem dersidir: '''aşiret köyleri köy adıyla değil aşiret adıyla aranmalıdır.'''

=== Rişvan ve Haymana temettuatı ===
Dede, 1844–45 temettuat köylerini 1859–60 Rişvan iskân defteriyle (NFS.d 1784) karşılaştırır ve 1859'da 15 yeni köy bulur.<ref name="dede" /> Bunlardan 9'u Rişvan için kurulmuş görünür. Örnekler: [[Konakgörmez]] 23, [[Cihanşah]] 40, [[Kerpiç]] 44 hane, Bumsuz 58 hane. Rişvan hanesi bulunan 43 köyün 24–25'i ise zaten 1844–45 köyleridir; yani Rişvan büyük ölçüde mevcut köylere dağıtılmıştır.

Buna göre Rişvan'ın Haymana'ya iskânı temettuattan sonradır. {{Güvenilirlik|muhtemel}} Ama bu karşılaştırmanın iki zayıf noktası vardır:
* Durandaş (Tuluntaş, TMT.d 1385) ile 1859'daki "yeni" Toluntaş büyük olasılıkla aynı köydür; yeni köy sayısı 14'e iner.
* Modanlı köyleri gibi aşiret başlığıyla kataloglanmış defterler karşılaştırmaya girmemiştir.

Haymana temettuatında Rişvan'ın hiç bulunmadığı, ancak aşiret adıyla katalog taraması yapıldıktan sonra kesin söylenebilir. Bu wikideki bir eski taslakta geçen "Rişvan aileleri 1844–45 temettuat kayıtlarında yer alır" ifadesinin dayanağı yoktur; Dede yalnız köy adlarını karşılaştırır.

== Konya eyaleti: Cihanbeyli, Esbkeşan, Kulu, Kadınhanı ==
1845'te Rişvan'ın ağırlığı Haymana'da değil Konya eyaletindeydi. 1849 tarihli Vecihi Paşa raporu "Konya ovası"nda 1.000 Rişvan hanesi sayar.<ref name="dede" /> Bu yüzden temettuatta Rişvan önce Konya kataloğunda aranmalıdır. Konya tarafındaki durum:

{| class="wikitable"
! Yer !! Çalışma !! Durum
|-
| Esbkeşan'a bağlı kaza ve köyler (Türkmen Bozulus, Divle, Kureyşöz, Eskiil/Muradca, Turgut, Haymanateyn'e bağlı Oyacan) || Davulcu 2024<ref>Fatma Davulcu, ''1261/1845 Tarihli Temettuât Defterlerine Göre Esbkeşan'a Bağlı Kaza ve Köylerin Sosyo-Ekonomik Yapısı'', yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, 2024 (YÖK 859698).</ref> || Yalnız özet görüldü; defter numaraları ve "Kürd/Rişvan" geçişi bilinmiyor.
|-
| Turgud ve İnsuyu (İnsuyu bugün Cihanbeyli'nin mahallesi) || Şeker 2024<ref>Şener Şeker, ''Nüfus, Toplum ve Ekonomi Yapısına Göre İnsuyu ve Turgud Kazaları (1833–1845)'', yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, 2024 (YÖK 869950).</ref> || Yalnız ön sayfalar görüldü.
|-
| [[Kadınhanı]] (Saidili), 16 mahalle || Sarıköse–Turhan Sarıköse 2015<ref name="sarikose">Barış Sarıköse – Selma Turhan Sarıköse, ''Kadınhanı (1844–1845)'', Konya: Çizgi, 2015. Aktarım: Barış Sarıköse, ''Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi'' 1 (2018), dn. 48 (s. 22'ye atıfla).</ref> || "Rışvan, Kürt" grupları geçiyor; hane ve gelir rakamları bizde yok.
|-
| Kulu, Cihanbeyli aşireti, Yeniceoba, Şereflikoçhisar, Aksaray || — || Müstakil temettuat çalışması ve defter kodu bulunamadı.
|}

* Öztürk'ün Konya kaza listesinde Kadınhanı, Muradca (Eskiil), Saidili ve Turgud vardır; '''Esbkeşan, Cihanbeyli, Rişvan, Koçhisar ve Aksaray yoktur'''.<ref name="ozturk" /> Esbkeşan köyleri büyük olasılıkla "Konya", "Eskiil" ya da "Turgud" başlıkları altında köy adlarıyla kataloglanmıştır. Konya kodları 10200–10500 aralığında görünür. {{Güvenilirlik|hipotez}}
* Ankara kataloğundaki "Koçhisar" büyük olasılıkla Çankırı'daki Koçhisar'dır (Ilgaz), Şereflikoçhisar değildir. {{Güvenilirlik|hipotez}}
* Adıyeke'nin bir dipnotu Konya'daki Kürtlerle ilgili doğrudan bir arşiv izi verir: "Konya'da ekrat ve aşairin vergilerinin 59 senesinden [1843] itibaren birleştirilerek toplanması" (BOA, Cevdet Maliye 1150).<ref name="adiyeke" /> Belge görülmedi; Konya Kürt aşiretlerinin 1843–45 vergi durumu için önceliklidir. {{Güvenilirlik|arşiv}}
* [[Ömeranlı]]'nın 1845 kuruluş tarihi temettuattan gelmez; kaynağı sözlü anlatı (1984 saha çalışması) ve Lundberg–Svanberg 1992'dir. {{Güvenilirlik|sözlü}}
* Konya'da aynı yıllara ait ama temettuat olmayan kayıtlar: MVL 24/44 (1848; Rışvan oymakları ile Ömeranlı ve Belekanlı'nın H. 1259 iskânı) ve Konya Şer'iyye Sicili 148 (1847–48; bkz. [[Konya Şer'iyye Sicillerinde Kürt Aşiretlerine İlişkin Davalar]]).

== Aşiret defterlerinin başka örnekleri ==
Akın 2020 ve Adıyeke 2000 aşiret adıyla tutulmuş temettuat defterlerinden örnekler verir: Modanlı (Ankara), Mamalu ve Kavilli (Sivas), Caber (İnegöl), Harbendelü (İnay), Şehidlü (Simav).<ref name="akin" /><ref name="adiyeke" /> Cihanbeyli aşiretinin Divriği'deki bir köyüne ait 1845 tarihli 51 hanelik bir temettuat defteri ise yalnız bir blogda yayımlanmıştır; defter numarası yoktur ve doğrulanmalıdır. '''Rişvan adına tutulmuş bir temettuat defteri hiçbir yayında geçmez.''' {{Güvenilirlik|arşiv}}

== Kaynaklarımızdaki temettuat bilgileri ==
* Kaynak kaydımızda temettuat defterinin kendisi yoktur; bütün bilgiler ikincil kaynaklardan gelir: Dede 2011 (K01), Yıldız (K05), Aygün 2019 (K13) ve onun aktardığı Şenel–Yalçın 2009, Sarıköse.
* Aygün'ün 1851 karşılaştırması: Tacir köyünde temettuata giren 27 yerleşik hane ile aynı köyde 1851'de 46 konar-göçer hane yaşar.<ref>Necmettin Aygün, "Cihanbeyli-Haymana Sahasındaki Konar-Göçer Toplulukların İdari, Sosyal ve İktisadi Yapıları (1827–1861)", ''Mütefekkir'' 6/12 (2019), s. 539–558, s. 552, dn. 51. Bkz. [[Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861)]].</ref> Haymanateyn'in yerleşik köyleri ile Yedi Aşiret'in konar-göçerleri aynı sahada ayrı kayıtlarla yaşıyordu.
* '''Fikret Yıldız'ın listesindeki sorunlar (K05, s. 28–29):'''
** Liste kaynak göstermez.
** 36. sıra yoktur ve Baba Yakub iki kez yazılmıştır.
** Rakamlar 4.730 eder, ama toplam 4.865 diye verilir.
** Şenel–Yalçın'ın inceleyemediği köylere de rakam verilmiştir.
** Rakamlar Tuncer–Bulut'un hane × 5 tahminleriyle aynıdır.

== ''Bîrnebûn'''da temettuat ==
Derginin 94 sayısında temettuat defterine '''hiç atıf yoktur'''. "Temettuat", "temettü", "ML.VRD.TMT" ve "hane reisi" aramaları sonuç vermez. Dergi temettuatla yalnız köy kuruluş tarihleri üzerinden karşılaştırılabilir:
* Hütteroth'un 1968 çalışmasının çevirisinde köylüler "Karagedik'e 1846/47, Burunsuz ve Şerefli'ye 1844, Bulduk'a 1853/55'te yerleşildiğini" anlatır (''Bîrnebûn'' 9, 2000, s. 17). Şerefli 1844–45 temettuatında 27 haneyle vardır (TMT.d 735); bu, sözlü tarihin arşivle örtüştüğü bir örnektir. Karagedik'in defteri (TMT.d 1389) ise 2009'da incelenememiştir. {{Güvenilirlik|sözlü}}
* ''Bîrnebûn'' 33 (2007), s. 16: Cihanşah'ın 1859'da Têrikîler tarafından kurulduğu anlatılır. Cihanşah 1844–45 temettuatında yoktur, 1859'da vardır; sözlü anlatı arşivle uyumludur.
* Karagedik için dergi içinde çelişkili tarihler vardır: 1846/47 (Hütteroth) ve 1884 (''Bîrnebûn'' 33, s. 71).
* Temettuata en yakın mali kayıt: Yediboy aşiretlerinin "kışlakiye" vergisinden Alişan Bey eliyle tahsil edilen meblağın defteri (ML.VRD.d 355; ''Bîrnebûn'' 80, 2021, s. 19). Tarih ve rakam verilmemiştir.

== Çelişkiler ve düzeltmeler ==
{| class="wikitable"
! Konu !! Kaynaklarda !! Değerlendirme
|-
| Haymanateyn hane sayısı || 804 hane / 31 köy (Şenel–Yalçın); 971 hane / 40 köy (Uçar → Tuncer–Bulut) || İkisi farklı kapsam; ikincisinde Baba Yakub iki kez sayılmış görünür.
|-
| Katrancı temettuatı || Yıldız: yok; Kucak: TMT.d 19, 17 hane || Defter aşiret başlığıyla kataloglanmış; Kucak'ın bilgisi doğru görünüyor.
|-
| Dede dn. 160, "1882" || Baskı || 1382 (Baba Yakub) olmalı.
|-
| "15 yeni köy" (1859) || Dede || Durandaş = Toluntaş ise 14; Modanlı defterleri karşılaştırmaya girmemiş.
|-
| "Rişvan aileleri 1844–45 temettuatında" || Wiki taslağı || Dayanaksız; Dede köy adlarını karşılaştırır.
|-
| Kütükoğlu 1995 sayfa aralığı || Efe 2016: 395–416 || Crossref'e göre 395–412.
|}

== Açık sorular ve doğrulama listesi ==
# '''Osmanlı Arşivi kataloğunda (BETSİS) aşiret adıyla tarama:''' "Rişvan", "Rışvan", "Cihanbeyli aşireti", "Esbkeşan", "Atçeken", "Şeyhbizinli", "Mikailli", "Modanlı", "Tirikan/Terikanlı" + "temettuat".
# Haymanateyn'in 2009'da incelenemeyen defterleri: TMT.d 1370, 1374, 1387–1389 (Karagedik dahil), 1393–1396, 16099, 16100.
# Uçar 2010 (danışmanı Faruk Söylemez; "göç hareketleri" bölümü), Davulcu 2024 ve Şeker 2024 tezleri okunmalı; hane reisi lakaplarında "Kürd", "Ekrad", "Rişvan" taranmalı.
# Sarıköse–Turhan Sarıköse 2015, s. 22: Kadınhanı'daki "Rışvan, Kürt" grupları; hane sayıları ve defter kodu.
# BOA, Cevdet Maliye 1150: Konya'da "ekrat ve aşair" vergilerinin 1843'ten itibaren birleştirilmesi.
# Öztürk'ün "Konya Temettuat Defterleri" bildirisi (1999/2000): Konya katalog numaralarının dökümü.
# Divriği'deki Cihanbeyli defterinin (21 Zilhicce 1261, 51 hane) numarası bulunmalı.
# Şerefli (TMT.d 735) Haymana'daki Türkşerefli mi, Kulu'daki Şerefli mi?

== Ayrıca bakınız ==
* [[1831 Nüfus Sayımında Konya ve Ankara'da Aşiret Nüfusu]]
* [[Cihanbeyli-Haymana Konar-Göçerleri ve Yedi Aşiret Kaymakamlığı (1827–1861)]]
* [[Ankara Şer'iyye Sicillerinde Haymana ve Bala Kürtleri]]
* [[Konya Şer'iyye Sicillerinde Kürt Aşiretlerine İlişkin Davalar]]
* [[Orta Anadolu Kürtleri için Osmanlı Arşivi (BOA) Fon Rehberi]]
* [[Haymanateyn Bölgesi]] · [[Haymana Kürtleri]] · [[Cihanbeyli Kürtleri]] · [[Kulu Kürtleri]]
* [[Rişvan Aşireti]] · [[Mikailî Aşireti]] · [[Ömeranlı]]
* [[Portal:Orta Anadolu Kürtleri Tarihi]]

== Kaynakça ==
<small>Ayrıntılı tablolar çalışma dosyalarındadır: ''temettuat-workspace.md'' (21 kayıt, Haymanateyn 42 köy listesi ve bugünkü adlar), ''temettuat-birnebun.md'' (23 kayıt), ''temettuat-web.md'' (23 künye, defter kodları).</small>
<references />

{{Navbox Orta Anadolu Kürtleri Tarihi}}

[[Kategori:Rişvan Aşireti]]
[[Kategori:Orta Anadolu Kürtleri]]
[[Kategori:Haymana Kürtleri]]
[[Kategori:Haymana Tarihi]]
[[Kategori:Cihanbeyli]]
[[Kategori:Osmanlı Sosyo-Ekonomik Tarihi]]
[[Kategori:Osmanlı Arşivi]]
[[Kategori:Arşiv çalışmaları]]
[[Kategori:Bîrnebûn]]
[[Kategori:Akademik Kaynak Özetleri]]

1840'ların Temettuat Defterlerinde Cihanbeyli ve Haymana Köyleri - Revizyon geçmişi

Openclaw: Patron Gulabi CELEP onayıyla (reswan ajanından): 500 konu #7 — 1844–1845 aşiret tahrirleri ve Rişvan hane listeleri

Openclaw: Patron Gulabi CELEP onayıyla (reswan ajanından): 500 konu #6 — 1840'ların temettuat defterlerinde Cihanbeyli ve Haymana köyleri