Gelkujîya ermenîyan gelkujîya êzdîyan jî bû (Bîrnebûn 68, 2017) sayfasının kaynağını görüntüle

{{Tarih Serisi|dönem=V}}
'''"Gelkujîya ermenîyan gelkujîya êzdîyan jî bû"''', Ezidi Kürt gazeteci ve yazar Têmûrê Xelîl'in ''Bîrnebûn'' dergisinin 68. sayısında (2017) yayımlanan Kurmancî yazısıdır.<ref name="b68">Têmûrê Xelîl, "Gelkujîya ermenîyan gelkujîya êzdîyan jî bû", ''Bîrnebûn'' 68 (2017), s. 85–90.</ref> Başlığın Türkçesi "Ermeni soykırımı Ezidilerin de soykırımıydı"dır. Alt başlığı ''Xwezî kurd di hindava dijminên xwe da wek ermenîyan bûna…'' ("Keşke Kürtler düşmanları karşısında Ermeniler gibi olsalardı…") şeklindedir.

Yazı iki parçadan oluşur. Birinci parça, Xelîl'in 24 Nisan anma günü vesilesiyle yazdığı kısa bir giriştir (s. 85). İkinci parça, Rus yazar Pavel Şêxtman'ın (Павел Шехтман) "Heyfhildan" ("İntikam") adlı yazısının Xelîl tarafından Rusçadan Kurmancîye yapılmış çevirisidir (s. 86–90). Bu yazı Talat Paşa'nın 15 Mart 1921'de Berlin'de Soğomon Tehliryan tarafından öldürülmesini ve Tehliryan'ın yargılanmasını anlatır.<ref name="b68" /> Çevirinin dili, Ermenistan Kurmancîsinin söz dizimi ve yazım özelliklerini taşır ("hindava", "derheqa", "bona", "gerekê").

Têmûrê Xelîl 1949'da Erivan'da doğmuştur. ''Rya Teze'' gazetesinde ve Erivan Radyosu'nun Kürtçe yayınlarında çalışmış, Moskova'da çıkan ''Golos Kurda'' gazetesinin yardımcı editörlüğünü yapmıştır. Paris Kürt Enstitüsü'nün Kurmancî grubu üyesidir ve İsveç'te yaşar.<ref>"Têmûrê Xelîl", ''Wîkîpediya'' (Kurmancî), erişim 5 Ekim 2026.</ref> {{Güvenilirlik|muhtemel}} Yazıda Orta Anadolu Kürtlerine, Haymana'ya ya da Kulu'ya hiç değinilmez.

== Yazının içeriği ==
=== Xelîl'in girişi (s. 85) ===
* Yazar Ermeni soykırımını "dünyadaki en büyük soykırım" diye niteler. Ona göre o günden bu yana hiçbir Ermeni "Türklerle kardeşiz" dememiştir. Ermeniler "Türklerden arınmış" ve bu yüzden ilerlemiştir. Dünya bu konuda onları destekler ve birçok ülke olayı soykırım olarak tanımıştır.<ref name="b68" />
* Ezidi Kürtler de "Türklerle kardeşiz" dememiştir; yazara göre onlar da Ermeni soykırımında "Türk kılıcının ağzına düşmüştür". Ermeniler ile Ermenistan Kürtleri birbirine komşu, dost ve arkadaş demiş, ama asla "kardeş" dememiştir. Yazara göre bu yüzden iki halk da kendi başına ilerlemiştir.<ref name="b68" />
* Yazar, "milyonlarca Kuzey Kürdünün babalarının katillerine ve yurtlarının işgalcilerine hayran olmasını" eleştirir.<ref name="b68" /> Bu bir siyasi görüş ifadesidir.
* Ana tezi şudur: Birçok Kürt 24 Nisan'ı anar, ama o soykırımda "binlerce Ezidi Kürdün" de öldürüldüğünü kimse hatırlamaz. Türkiye'nin "100 yılı aşkın süre önce kurduğu mezbaha" yalnız Ermenilere değil, aralarında Ezidilerin de bulunduğu bütün gayrimüslim halklara yönelmişti.<ref name="b68" />
* Yazar Ermenilerin "her fırsatta Türklerden intikam aldığını" söyler ve çevirdiği yazıyı bunun bir örneği olarak sunar.<ref name="b68" />

=== "Heyfhildan" (Şêxtman; s. 86–90) ===
* '''Suikast:''' 15 Mart 1921'de Berlin'de, Hardenbergstraße'de bir genç, yürüyüşe çıkmış bir adamı ensesinden vurur. Çevredekilere bozuk Almancayla "Ben Ermeni'yim, o Türk; Almanlara bir zararı yok" diye bağırır.<ref name="b68" />
* '''Mahkeme:''' 25 yaşındaki Soğomon Tehliryan "Türkiye'nin eski bakanı" Talat Paşa'yı öldürmekle yargılanır. "Bir insan öldürdüm, ama kendimi katil saymıyorum; vicdanım temiz" der.<ref name="b68" />
* '''Talat'ın yükselişi:''' Talat posta memuru olarak başlamış, İttihat ve Terakki'ye girmiş, tutuklanıp "Makedonya'ya sürülmüş", 1908 devriminin örgütleyicilerinden olmuştur. Metne göre 1909'da "dışişleri bakanı" olmuştur.<ref name="b68" />
* '''1908'den Pantürkizme:''' "Hürriyet, müsavat, uhuvvet" coşkusu kısa sürer. Gayrimüslimlerden ve Müslüman olmayan Türk dışı halklardan "Osmanlı milleti" olmaları istenir. Balkan ve Trablusgarp savaşlarından sonra İttihatçılar Pantürkizme yönelir; amaç Pasifik'e uzanan bir Turan imparatorluğudur. Ermeniler bu yolda bir engel olarak görülür.<ref name="b68" />
* '''Karar:''' Metne göre Ermenilerin yok edilmesi kararı "1911'de Selanik kongresinde" alınmış, savaş fırsat olarak beklenmiştir. Savaşın ilk günlerinde İttihatçılar Erzurum'da Taşnaksutyun önderlerinden Ruslara karşı ayaklanmalarını istemiş, karşılığında özerklik vaat etmiştir. Taşnaklar Osmanlı yurttaşlık görevlerini yapacaklarını, ama Ruslara karşı ayaklanmayacaklarını söylemiştir. Metne göre "Ermenilerin kaderi bu yanıtla belirlenmiştir". Kırım kararı Talat'ın evindeki bir toplantıda alınmıştır. Toplantıyı yöneten Doktor Nazım'ın, Ermenilerin "kökünden" yok edilmesi gerektiğini ve bunun ileride Arap ve Kürtleri de uyandıracağını söyleyen uzun bir konuşması aktarılır.<ref name="b68" />
* '''Uygulama:''' Metne göre "2 milyon Ermeni"nin kırımı "bilimsel olarak" örgütlenmiştir. Kentlerde yabancılar görmesin diye öldürme yapılmamış, "nakil" perdesi kullanılmıştır. Talat'ın vilayetlere "beşikteki çocuğu bile bırakmayın" diye telgraf çektiği aktarılır. 24 Nisan 1915 gecesi İstanbul'da "600" Ermeni aydının tutuklanmasıyla soykırım başlar.<ref name="b68" />
* '''Erzincan:''' Metne göre 17 yaşındaki Tehliryan, Avrupa'da öğrenciyken haberi alıp Erzincan'a döner. Evini yıkılmış bulur; yöredeki 20 bin Ermeni'den 20'si kalmıştır. Erzincan Ermenileri üç gün içinde kafileler hâlinde Kemah Boğazı'na götürülüp öldürülmüştür. Erzincan'daki bir Alman hastanesinin hemşirelerinin aktardığı jandarma sözleri ve tanıklıklar verilir: halatla birbirine bağlanıp ırmağa atılan kadın ve çocuklar, 3.000 kişilik bir kafilenin öldürülmesi.<ref name="b68" />
* '''İntikam ve beraat:''' 30 Ekim 1918'de Osmanlı yenilir, İttihatçı önderler kaçar. Tehliryan İstanbul'da 84 yakınından yalnız üçünün (kendisi, kardeşi Misak ve bir yeğeni) sağ kaldığını öğrenir. Talat'ı Avrupa'da izler ve Berlin'de bulur. Avukatları kasıtlı öldürmenin idamla cezalandırıldığını, ama "acı anıların etkisiyle" işlenen bir öldürmeye ağır ceza verilmediğini söyler. Mahkeme Tehliryan'ı beraat ettirir.<ref name="b68" />
* '''Kürtlerle ilgili ayrıntı:''' Metne göre Tehliryan mahkemede "kafasından bir hikâye uydurmuş", yaralanıp Kürtlerin yanında saklandığını anlatmıştır: "O Kürtler çok mert ve temiz yürekli insanlardı, İran'a geçmeme yardım ettiler, bana Kürt giysileri verdiler."<ref name="b68" />
* '''Sonrası:''' 1921–1922'de İttihatçı önderlerin "çoğu" öldürülür. Enver Paşa "Rus ordusundaki bir Ermeni'nin eliyle" öldürülür. Tehliryan "1968'de" San Francisco'da ölür. Talat'ın kemikleri 1943'te İstanbul'da törenle gömülür. Metin şu cümleyle biter: "Her ülkenin kendine layık kahramanları vardır…"<ref name="b68" />

== Kaynak eleştirisi ve değerlendirme ==
=== Yazının türü ===
* Giriş kısmı bir anma yazısı ve siyasi denemedir. Ermenilerle Türkler, Kürtlerle Türkler hakkındaki genellemeler ("vahşi Türkler", "Kuzey Kürtlerinin hayranlığı") yazarın görüşüdür, tarihsel bulgu değildir. {{Güvenilirlik|hipotez}}
* Çevrilen metin popüler bir anlatıdır, kaynak göstermez. Pavel Şêxtman'ın 1967 Moskova doğumlu bir tarihçi ve publisist olduğu, 1990'ların başında Moskova'daki ''Pro Armenia'' dergisine Ermeni tarihi üzerine yazılar yazdığı bilinir.<ref>"Павел Шехтман", armenianhouse.org yazar sayfası, erişim 5 Ekim 2026.</ref> "Heyfhildan" yazısının Rusça aslı ve yayın yeri bu çalışmada bulunamadı. Ayrıca çevirinin tam mı yoksa özet mi olduğu bilinmiyor. {{Güvenilirlik|muhtemel}}

=== Genel tarihsel çerçeve ===
* 1915–1916'da Osmanlı Ermenilerinin sürgün ve toplu katliamlarla yok edilmesi, akademik literatürde genel olarak soykırım olarak nitelendirilir. Ölü sayısı için en sık verilen tahmin yaklaşık bir milyondur; tahminler kaynağa göre değişir. 2026 itibarıyla 36 ülke olayı soykırım olarak tanımıştır.<ref name="ag">"Armenian genocide", ''Wikipedia'' (İngilizce; R. G. Suny, ''"They Can Live in the Desert but Nowhere Else"'', Princeton 2015; R. Kévorkian, ''The Armenian Genocide'', London 2011; H.-L. Kieser, ''Talaat Pasha'', Princeton 2018'e dayanır), erişim 5 Ekim 2026.</ref> {{Güvenilirlik|kesin}}
* Türkiye Cumhuriyeti ise sürgünü savaş koşullarında meşru bir güvenlik önlemi olarak görür ve "soykırım" nitelemesini reddeder.<ref name="ag" /> Bu sayfa bu tartışmada taraf tutmaz. Yalnız yazıdaki olgu iddialarını genel kaynaklarla karşılaştırır.

=== Olgu karşılaştırması ===
{| class="wikitable"
! # !! Yazıdaki ifade !! Genel kaynaklara göre !! Değerlendirme
|-
| 1 || 15 Mart 1921, Berlin, Hardenbergstraße || Talat, Charlottenburg'da Hardenbergstraße 17 önünde vuruldu. Hardenbergstraße 4'te oturuyordu.<ref name="ata">"Assassination of Talaat Pasha", ''Wikipedia'' (İngilizce; S. Ihrig, ''Justifying Genocide'', Cambridge MA 2016; R. Hosfeld, ''Operation Nemesis'', Köln 2005; T. Hofmann 2020'ye dayanır), erişim 5 Ekim 2026.</ref> || {{Güvenilirlik|kesin}} Doğru
|-
| 2 || Tehliryan duruşmada 25 yaşında || 2 Nisan 1896 doğumludur. Duruşma 2–3 Haziran 1921'de Moabit Ceza Mahkemesi'nde yapıldı; Tehliryan 25 yaşındaydı.<ref name="st">"Soghomon Tehlirian", ''Wikipedia'' (İngilizce), erişim 5 Ekim 2026.</ref><ref name="ata" /> || {{Güvenilirlik|kesin}} Doğru
|-
| 3 || "Bir insan öldürdüm ama katil değilim" || Duruşma kayıtlarındaki sözle uyumludur.<ref name="ata" /> || {{Güvenilirlik|kesin}} Doğru
|-
| 4 || Talat posta memuru olarak başladı; tutuklanıp "Makedonya'ya" sürüldü || Edirne'de telgraf/posta memuruydu. 1893'te tutuklandı, 1898'de Selanik'e sürüldü ve orada postanede çalıştı.<ref name="tp">"Talaat Pasha", ''Wikipedia'' (İngilizce; H.-L. Kieser 2018'e dayanır), erişim 5 Ekim 2026.</ref> || {{Güvenilirlik|kesin}} Büyük ölçüde doğru
|-
| 5 || Talat 1909'da "dışişleri bakanı" oldu; "Türkiye'nin eski dışişleri bakanı" || Talat 1909'da '''İçişleri''' Bakanı oldu (Ağustos 1909 – Mart 1911). 1913–1918'de yeniden İçişleri Bakanı, 1917–1918'de Sadrazamdı.<ref name="tp" /> || (!) Yanlış
|-
| 6 || Yok etme kararı "1911 Selanik kongresinde" alındı || Bu iddiayı destekleyen bir belge yoktur. Ana akım araştırmalar (Suny, Kieser, Akçam) toplu sürgün ve yok etme kararını 1915 Mart sonu – Nisan başına, savaş koşullarına bağlar.<ref name="ag" /> || {{Güvenilirlik|hipotez}} Kanıtlanmamış
|-
| 7 || Erzurum'da İttihatçı–Taşnak görüşmesi; Ruslara karşı ayaklanma talebinin reddi || Ağustos 1914'te Erzurum'daki ARF kongresinde İttihatçı temsilciler, Rus Ermenilerinin Osmanlı yanında savaşa sokulmasını istedi; delegeler bunu kabul etmedi.<ref name="ag" /> || {{Güvenilirlik|kesin}} Özünde doğru
|-
| 8 || Talat'ın evindeki toplantı ve Dr. Nazım'ın konuşması || Bu konuşmanın kaynağı Mevlanzade Rıfat'ın 1929'da yayımlanan ''Türkiye İnkılâbının İç Yüzü'' adlı anı kitabıdır. Sahihliği ve tarihi tartışmalıdır; bazı araştırmacılar (ör. G. Lewy 2005) bu tanıklığa güvenilemeyeceğini savunur.<ref>"Doctor Nâzım", ''Wikipedia'' (İngilizce; Mevlânzade Rıfat, ''Türkiye İnkılâbının İçyüzü'', yeni bs. İstanbul 1993; G. Lewy, ''The Armenian Massacres in Ottoman Turkey'', Salt Lake City 2005, s. 51'e atıfla), erişim 5 Ekim 2026.</ref> || {{Güvenilirlik|hipotez}} Tartışmalı kaynak
|-
| 9 || "2 milyon Ermeni" öldürüldü || Akademik tahminler genellikle yaklaşık bir milyon civarındadır; 1,5 milyon da sık anılan bir rakamdır. 2 milyon, Osmanlı Ermeni nüfusunun toplamına yakın bir rakamdır.<ref name="ag" /> || (!) Abartılı
|-
| 10 || Talat'ın "beşikteki çocuğu bile bırakmayın" telgrafı || Bu ifade Aram Andonian'ın 1920'de yayımladığı "Talat Paşa telgrafları" ile ilişkilidir. Belgelerin asılları kayıptır. Sahihlikleri tartışmalıdır: Ş. Orel ve S. Yuca (1983) sahte olduklarını savunmuş, T. Akçam (2018) sahici olduklarını ileri sürmüştür. Tehliryan davasında da delil olarak okunmamışlardır.<ref name="ata" /> || {{Güvenilirlik|hipotez}} Tartışmalı belge
|-
| 11 || 24 Nisan 1915 gecesi 600 aydın tutuklandı || İlk gece İstanbul'da 235–270 kişi tutuklandı. Sonraki haftalarda gözaltına alınıp sürülenlerin toplamı 2.345 olarak tahmin edilir.<ref>"Deportation of Armenian intellectuals on 24 April 1915", ''Wikipedia'' (İngilizce; Y. Ternon 1989 ve V. Dadrian'a dayanır), erişim 5 Ekim 2026.</ref> || (!) Rakam farklı
|-
| 12 || Tehliryan 1915'te "17 yaşında" Avrupa'dan Erzincan'a döndü ve kırımı yerinde öğrendi; mahkemede yalnız "Kürtlerin yanında saklanma" kısmını uydurdu || 1915'te 19 yaşındaydı. 1914 sonbaharında Rus ordusundaki Ermeni gönüllü birliklerine katılmıştı. Ailesinin Erzincan'dan sürülüp öldürülmesine tanık olduğu anlatısı, mahkemedeki yanlış ifadesidir. Araştırmacılara göre Kürtlerin yanında saklanma kısmı dahil hikâyenin bütünü bu ifadenin parçasıdır.<ref name="ata" /><ref name="st" /> || (!) Metin bir yanlış tanıklığı olgu gibi sunar
|-
| 13 || Kemah Boğazı "Dicle kıyısında" || Kemah Boğazı Fırat (Karasu) üzerindedir. Metnin kendisi de birkaç satır sonra ırmağı ''Ava Mezin'' diye anar.<ref name="ag" /> || (!) Yanlış ve iç çelişki
|-
| 14 || Erzincan'dan geçen kafilelerin Kemah'ta öldürülmesi || Haziran 1915'ten itibaren en az 150.000 Ermeni Erzincan'daki geçiş kamplarından geçirildi; Kemah Boğazı başlıca öldürme yerlerinden biriydi.<ref name="ag" /> || {{Güvenilirlik|kesin}} Doğru
|-
| 15 || Alman hemşireler Berlin mahkemesinde tanıklık etti || Savunma, Erzincan'daki iki Alman hemşirenin tanık Christine Terzibaşyan'ın anlatımını doğruladığını belirtti.<ref name="ata" /> Hemşirelerin duruşmada bizzat dinlendiği bu çalışmada doğrulanamadı. || Doğrulanamadı
|-
| 16 || "30 Ekim 1918'de Türkiye Rusya'yla savaşta yenildi" || 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi İtilaf Devletleri (İngiltere) ile yapılmıştır. Rusya Mart 1918'de savaştan çekilmişti. İttihatçı önderler 1–2 Kasım gecesi bir Alman torpidobotuyla kaçtı.<ref name="ata" /> || (!) Yanlış
|-
| 17 || 84 yakınından üçü sağ kaldı (kendisi, kardeşi Misak, bir yeğeni) || Kardeşi Misak'ın varlığı bir fotoğrafla bellidir (Soğomon, Sahak ve Misak Tehliryan, Rus ordusunda gönüllüler).<ref name="st" /> 84 sayısı doğrulanamadı. || Kısmen doğrulandı
|-
| 18 || 1921–1922'de İttihatçı önderlerin "çoğu" öldürüldü || ARF'nin Nemesis Operasyonu'nda Sait Halim Paşa (Roma, Aralık 1921), Bahaeddin Şakir ve Cemal Azmi (Berlin, 17 Nisan 1922) ile Cemal Paşa (Tiflis, Temmuz 1922) öldürüldü.<ref>"Operation Nemesis", ''Wikipedia'' (İngilizce), erişim 5 Ekim 2026.</ref> "Çoğu" ifadesi abartılıdır. || {{Güvenilirlik|muhtemel}}
|-
| 19 || Enver Paşa "Rus ordusundaki bir Ermeni'nin eliyle" öldürüldü || Enver 4 Ağustos 1922'de Duşanbe yakınlarında, Kızıl Ordu'nun bir süvari tugayının baskınında öldü. Tugay komutanı Ermeni asıllı Yakov Melkumov'du (Hakob Melkumyan). Bu, Nemesis operasyonunun bir parçası değildir.<ref>"Enver Pasha", ''Wikipedia'' (İngilizce), erişim 5 Ekim 2026.</ref> || Kısmen doğru
|-
| 20 || Tehliryan 1968'de San Francisco'da öldü || 23 Mayıs 1960'ta San Francisco'da öldü. Fresno'daki Ararat Mezarlığı'na gömüldü.<ref name="st" /> || (!) Yıl yanlış
|-
| 21 || Talat'ın kemikleri 1943'te İstanbul'da törenle gömüldü || Naaşı 1943'te Türkiye'ye getirildi ve devlet töreniyle İstanbul'daki Abide-i Hürriyet'e gömüldü.<ref name="ata" /> || {{Güvenilirlik|kesin}} Doğru
|}

=== Ezidilerle ilgili tez ===
* Yazının ana tezi, yani Ermeni soykırımı sırasında Ezidilerin de toplu şiddete uğradığı, akademik çalışmalarla desteklenir. Six-Hohenbalken, Ermenistan'daki yaklaşık 35.000 Ezidi'nin büyük kısmının, Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı'nın Kars, Van ve Iğdır yörelerinden kaçan Ezidilerin torunları olduğunu yazar. 1915–1917'deki kaçışı ve şiddeti kuşaktan kuşağa aktarılan "ferman" anlatıları üzerinden inceler.<ref name="sh">Maria Six-Hohenbalken, "May I be a sacrifice for my grandchildren — transgenerational transmission and women's narratives of the Yezidi ferman", ''Dialectical Anthropology'' 43/2 (2019; çevrimiçi 2018), s. 161 vd., doi:10.1007/s10624-018-9506-9.</ref> Maisel de savaş yıllarında birçok Ezidinin öldürüldüğünü kaydeder.<ref>Sebastian Maisel (ed.), ''The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society'', Santa Barbara: ABC-CLIO, 2018, s. 266 ("Persecution of Yazidis", ''Wikipedia'' maddesindeki atıftan).</ref> {{Güvenilirlik|kesin}}
* Kayıp sayısı belirsizdir. Ezidi kuruluşlarının dile getirdiği 300.000 gibi rakamlar akademik kaynaklarca doğrulanmamıştır. Six-Hohenbalken'in çalışması da tanınma tartışmasına girmediğini açıkça belirtir.<ref name="sh" /> Xelîl'in "binlerce" ifadesi temkinli ve makul bir ifadedir. {{Güvenilirlik|muhtemel}}
* Xelîl'in metni iki önemli noktayı anmaz. Birincisi, aynı dönemde Şengal Ezidileri, Hamo Şero önderliğinde binlerce Ermeni ve Süryani kaçağa sığınak sağlamıştır.<ref>"Hemoye Shero", ''Wikipedia'' (İngilizce), erişim 5 Ekim 2026; Pietro Kuciukian'ın Gariwo'daki yazısı.</ref> İkincisi, araştırmalar 1915 şiddetinde Teşkilât-ı Mahsusa düzensizlerinin yanında yerel Kürt aşiret mensuplarının da yer aldığını kaydeder; örneğin Bitlis'te kadın ve çocuklar yerel Kürtlerce kaçırılmıştır.<ref name="ag" /> Maisel'e dayanan özetlere göre Ezidilere yönelik saldırılarda da Kürt Hamidiye süvarileri rol oynamıştır.<ref>"Persecution of Yazidis", ''Wikipedia'' (İngilizce; Maisel 2018, s. 266'ya atıfla), erişim 5 Ekim 2026.</ref> Bu iki olgu, Kürt–Ermeni–Ezidi ilişkilerinin metindeki "Ezidiler–Ermeniler karşısında Türkler" şemasından daha karmaşık olduğunu gösterir. {{Güvenilirlik|kesin}}
* Metindeki Tehliryan'ın "Kürtler mert insanlardı" sözü, yanlış bir mahkeme ifadesinin parçası olsa da Ermeni anlatısında Kürt kurtarıcı figürünün yer aldığını gösterir.

=== Orta Anadolu açısından ===
Yazının [[Orta Anadolu Kürtleri]] ile doğrudan bir ilgisi yoktur. Haymana, Kulu, Cihanbeyli ya da [[Rişvan Aşireti]] anılmaz. Ezidilerle ilgili kısım Kars–Iğdır–Van ve Ermenistan'a yöneliktir; Orta Anadolu'daki Ezidi varlığına değinilmez. Wikide Ermenistan Ezidileriyle ilgili [[Ermenistan Kürtleri ve Yezidîler]] ve [[Aknaliç Ezidi Tapınağı]] sayfaları vardır. Yazının bu dergide yer alması, Orta Anadolu Kürtlerinin diaspora dergisinin Kafkasya Kürtleri ve Ezidi yazarlarla kurduğu bağın bir göstergesidir. {{Güvenilirlik|kesin}}

=== Genel değerlendirme ===
Metin bir anma yazısı ve popüler bir çeviridir; akademik bir kaynak olarak kullanılamaz. Olgu tablosundaki 21 maddeden 7'si doğru ya da büyük ölçüde doğrudur. Altısında açık hata vardır: Talat'ın bakanlığı, ölü sayısı, 24 Nisan rakamı, Kemah'ın ırmağı, Mondros ve Tehliryan'ın ölüm yılı. Dört madde tartışmalı ya da kanıtlanmamış kaynaklara dayanır: 1911 kararı, Nazım konuşması, Andonian telgrafları ve Tehliryan'ın tanıklığı. Ezidilerin 1915'teki kayıplarını hatırlatma çağrısı ise akademik literatürle desteklenen ve yazara göre Kürt kamuoyunda az hatırlanan bir konuya dikkat çeker.

== Ayrıca bakınız ==
* Derginin bütün yazıları: [[Bîrnebûn 68 (2017)]]
* [[Kafkasya Kürtleri]] · [[Ermenistan Kürtleri ve Yezidîler]] · [[Kızıl Kürdistan]]
* [[Aknaliç Ezidi Tapınağı]]
* [[İç Anadolu Kürtlerinde Yerel Basın ve Diasporadaki Kültürel Yayıncılık]]

== Kaynakça ==
<references />

{{Navbox Orta Anadolu Kürtleri Tarihi}}

[[Kategori:Bîrnebûn]]
[[Kategori:Bîrnebûn 68 (2017)]]
[[Kategori:Yezidîler]]
[[Kategori:Ezidilik]]
[[Kategori:Ermeni Tarihi]]
[[Kategori:I. Dünya Savaşı]]
[[Kategori:Osmanlı Tarihi]]
[[Kategori:Kafkasya Kürtleri]]
[[Kategori:Kürt Tarihi]]
[[Kategori:Kürtçe Metinler]]
[[Kategori:Akademik Kaynak Özetleri]]