Ensâbü'l-Ekrâd'da Kürt Topluluk Adları sayfasının kaynağını görüntüle

{{Tarih Serisi|dönem=I}}
<div style="border-left:4px solid #c0392b;background:#fbf3f2;padding:.5em .9em;margin:0 0 1em 0;font-size:.92em">'''Kaynak durumu.''' Bu madde ağırlıkla [[Uskê Cîmîk]] adlı Facebook profilinin 2025–2026 paylaşımlarına (Reswan kaynak sicili K119; 316 girişlik aktarım, 12 Kasım 2026) dayanır. Bu paylaşımlar, içlerinde anılan arşiv belgeleri, kitaplar ve tanıklıklar için '''bağımsız doğrulama değildir'''. İddialar paylaşımda ileri sürüldüğü biçimde aktarılmış ve güvenilirlik etiketiyle işaretlenmiştir. Anılan belgelerin asılları görülmemiştir. Yaşayan kişilere ait aile, soy ve özel bilgiler bilerek dışarıda bırakılmıştır.</div>
'''Ensâbü'l-Ekrâd''' (Arapça "Kürtlerin soyları"), Diyarbakır'da bir yazma eserin başına kaydedilmiş, 1001 H./1592–1593 tarihli kısa bir Kürt topluluk listesidir. Metin, Kürt topluluklarını iki büyük çevre altında sıralar: Bohtî ve Bejnewî. Bu sayfa metni, [[Uskê Cîmîk]]'in 2026 paylaşımlarında aktarıldığı biçimiyle ele alır. Paylaşımlar metnin araştırmacı Yusuf Baluken tarafından tanıtıldığını belirtir. Yazmanın kendisi ve Baluken'in yayını bu çalışma sırasında görülmemiştir.

== Künye (paylaşımlara göre) ==
* '''Yer:''' Diyarbakır Yazma Eser Kütüphanesi, Müze Kısmı, No. 2225.<ref name="k119-61">Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 15 Ağustos 2026 (K119, giriş #61; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887</ref>
* '''Tarih:''' istinsah 1001 H. / 1592–1593.<ref name="k119-61" /><ref name="k119-112">Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 5 Haziran 2026 (K119, giriş #112; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887</ref>
* '''Kayıtlı ad:''' Hüseyin b. Ali b. İzzeddîn el-Xaltî.<ref name="k119-61" /><ref name="k119-112" />
* '''Tanıtan yayın:''' Yusuf Baluken, "Ensabu'l-Ekrad: Wesiqatu Muhimme min el-Qerni's-Sadise 'Aşere 'an 'Eşaîre'l-Ekrad we Ensabîhîm", ''Jîn'', sayı 12, Aralık 2021, s. 163–166.<ref name="k119-61" /> {{Güvenilirlik|muhtemel}}
* '''Karıştırılmaması gereken eser:''' Ebû Hanîfe ed-Dîneverî'ye atfedilen ve günümüze ulaşmayan ''Ensâbü'l-Ekrâd'' ayrı bir eserdir. Bu ayrımı paylaşımın kendisi yapar.<ref name="k119-61" />

== Listede geçtiği aktarılan adlar ==
{| class="wikitable"
! Çevre !! Adlar (paylaşımdaki yazımla) !! Kaynak
|-
| Bohtî || Mılî, Rojkî, Pazûkî, ''Reşanî'', Şêxbizinî || <ref name="k119-104">Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 13 Haziran 2026 (K119, giriş #104; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887</ref>
|-
| Bejnewî / Beşnewî || Hakarî, Sûranî, Berazî, Canbegî, Mîrdasî, Şadî || <ref name="k119-104" />
|-
| Ayrıca anılanlar || Şıqaqî, Yezîdî "ve daha birçok topluluk" || <ref name="k119-112" />
|}

== Çelişkiler ==
* '''Reşanî mi, Reşki mi?''' Haziran 2026 paylaşımları listedeki adı ''Reşanî'' diye verir.<ref name="k119-104" /><ref name="k119-112" /> Ağustos 2026 paylaşımı ise ''Reşki'' yazar ve parantez içinde "(Reşwan)" ekler.<ref name="k119-61" /> Hangisinin yazmadaki biçim olduğu, ''Reşki = Reşwan'' eşitlemesinin ise paleografik olarak doğru olup olmadığı belirsizdir. {{Güvenilirlik|arşiv}}
* '''Sayfa sayısı:''' Metin bir paylaşımda "tek sayfalık bir şecere",<ref name="k119-112" /> bir başkasında "iki sayfalık" diye tanıtılır.<ref name="k119-61" />
* '''Yapay zekâ işareti:''' Bohtî/Bejnewî yorumu içeren 13 Haziran 2026 paylaşımı aktarımda "AI içeriği" olarak işaretlidir.<ref name="k119-104" />

== Paylaşımlardaki yorumlar ==
* Bohtî ve Bejnewî'nin sıradan iki aşiret adı değil, iki büyük "üst şemsiye" olabileceği ileri sürülür. Bu düşünce Şerefxan Bedlîsî'nin ''Şerefname''sindeki (1597) Becn ve Bextin adlı iki kardeş anlatısıyla ilişkilendirilir. Yazar bu anlatının "biyolojik bir soy ağacı gibi değil, bir köken hafızası olarak" okunması gerektiğini ekler.<ref name="k119-104" /> {{Güvenilirlik|hipotez}}
* Listedeki Reşanî, Canbekî ve Şêxbizinî adlarının bugün Haymana, Kulu, Cihanbeyli, Yunak, Kırşehir ve Aksaray–Ekecik'te yaşayan aşiret adlarıyla "doğrudan akraba" olduğu ileri sürülür.<ref name="k119-112" /> Bu, ad benzerliğine dayanan bir varsayımdır. 1593 ile 19. yüzyıl arasındaki zincir belgelenmemiştir. {{Güvenilirlik|hipotez}}
* "Ekrâd yalnız göçebe demektir" görüşüne karşı, adları ve kolları sayılan bir liste olarak bu metnin bir sınama örneği olduğu söylenir.<ref name="k119-61" /> Ölçek terimlerinin (aşiret, taife, cemaat, kabile) karışıklığı için bkz.<ref name="k119-106">Uskê Cîmîk, Facebook paylaşımı, 10 Haziran 2026 (K119, giriş #106; aktarım 12.11.2026). Profil: https://www.facebook.com/profile.php?id=61575076075887</ref> [[Reşwan, Rişvan ve Reşî Adlandırmaları]].

== Açık sorular ==
# Yazmanın tıpkıbasımı: ''Reşanî'' / ''Reşki'' okuması.
# Baluken 2021'deki tam liste ve Bohtî–Bejnewî başlıklarının yazmadaki yeri.
# Listedeki adların 16. yüzyıl Osmanlı tahrirleriyle (Malatya, Besni, Kâhta) karşılaştırılması.

== Ayrıca bakınız ==
* [[Êzidî Mişûrlarında Reşan ve Reşiyan Adları]]
* [[Rişvan Aşireti]]
* [[Şêxbizinî]]

== Kaynakça ==
<references />

[[Kategori:Aşiret Yapıları]]
[[Kategori:Rişvan Aşireti]]
[[Kategori:Uskê Cîmîk paylaşımlarından derlenen sayfalar]]