Orta Anadolu’ya Kürt Göçü Kronolojisi

Kulu–Cihanbeyli Etnografya Müzesi sitesinden

Orta Anadolu’ya Kürt Göçü Kronolojisi

Araştırma: Mustafa Başaran

Bu metin, Orta Anadolu Kürtlerinin bölgeye geliş sürecini kronolojik bir çerçevede ele almakta ve özellikle Yavuz Sultan Selim döneminde zorunlu bir iskân yapıldığı iddiasını tartışmaktadır. Çalışmada, mevcut tarihsel kaynaklara dayanılarak göç süreci dönemsel olarak incelenmiştir.

---

1. Malazgirt Sonrası Dönem (1071–1149)

Malazgirt Savaşı (1071)

II. Kılıçarslan Dönemi (1149)

  • Haymana Ovası’nda Alman ve Fransız birliklerinden oluşan II. Haçlı Seferi kuvvetlerine karşı zafer kazanılmıştır.
  • Savaşın taktiği, uzaktan atılan yoğun ok atışlarına dayanmaktadır.

Kaynaklar:

---

2. Bizans Dönemi Nüfus Hareketliliği

Haçlı yenilgisi sonrası İmparator Mihael tarafından bölgedeki Hristiyan nüfusun Konstantinopolis çevresine taşındığı belirtilmektedir.

Kaynak:

---

3. 12. Yüzyıl Sonu Türkmen–Kürt Çatışması (1185)

1185 yılında Türkmenler ile Kürtler arasında, Musul civarında bir çatışma yaşanmıştır.

  • Bu savaşta Kürtler yenilmiştir.
  • Yenilgi sonrası aileleri ve sürüleriyle birlikte Orta Anadolu’ya göç ettikleri belirtilmektedir.

Kaynak:

Bu tarihten sonra bölgede:

gibi yapıların inşa edildiği kaydedilmektedir.

---

4. Selçuklu–Osmanlı–Karamanoğlu Dönemi (13.–17. yüzyıl)

Haymana Mıntıkası uzun süre:

idaresi altında kalmıştır.

Ancak:

  • Bölge büyük ölçüde bataklık alanlardan oluşmaktadır.
  • Yerleşik nüfus uzun süre oluşmamıştır.
  • Topraklar genellikle:
 * Ikta sistemi,
 * Padişah hassı,
 * Sadrazam hassı

 şeklinde göçebe cemaatlere kiralanmıştır.

Kaynak:

---

5. Osmanlı Tahrir Defterleri (15.–16. yüzyıl)

1463, 1530 ve 1571 tarihli Osmanlı tahrir defterlerinde:

  • Haymana bölgesinde yoğun yerleşik nüfus görülmemektedir.
  • Cemaat toplulukları ve mezralar kaydedilmiştir.
  • Toprak gelirleri saray ve sadrazam hassı olarak tahsis edilmiştir.

Kaynaklar:

  • Cengiz Orhonlu, Osmanlı İmparatorluğunda Derbent Teşkilatı
  • Emine Erdoğan, Ankara’nın Bütüncül Tarihi Çerçevesinde (Doktora Tezi)

---

6. Celali İsyanları ve Nüfus Boşalması (1690–1750)

1690’lardan itibaren yaklaşık bir asır süren Celali hareketleri sonucu:

  • Haymana mıntıkası büyük ölçüde boşalmıştır.
  • 1750’lerde vergi veremeyecek düzeye düşmüş,
  • Kaza statüsü kaldırılmıştır.

Kaynaklar:

---

7. 18.–19. Yüzyıl Göçleri (1750–1800 sonrası)

Araştırmaya göre bugün:

arasındaki bölgede bulunan aşiret köylerinin büyük bölümü 1750–1800 sonrası dönemde göç etmiştir.

Bu göçler arasında:

ve çeşitli Türkmen köyleri yer almaktadır.

Ayrıca Haymana’dan:

gibi bölgelere Kürt göçleri gerçekleşmiştir.

Yeni gelen topluluklar genellikle:

  • Eski köy kalıntılarına,
  • Çeşme başlarına,
  • Terk edilmiş yerleşim alanlarına

yerleşmişlerdir.

Örnek köyler:

---

8. Yavuz Sultan Selim İddiası

Metne göre:

  • Kürtlerin Yavuz Sultan Selim döneminde Orta Anadolu’ya zorunlu göç ettirildiğine dair belge bulunmamaktadır.
  • 1514 sonrası Kürtlerin Osmanlı tarafına geçmesi, esas olarak Çaldıran Savaşı sonrası Kürt coğrafyasında gerçekleşmiştir.
  • Osmanlı’nın imparatorluk karakteri 1514 sonrası genişleme ile belirginleşmiştir.

---

Değerlendirme

Bu kronolojiye göre:

  • Orta Anadolu’daki Kürt varlığı tek bir döneme indirgenemez.
  • 12. yüzyılda erken göç izleri,
  • 18. yüzyılda ise yoğun ve kalıcı aşiret göçleri bulunmaktadır.
  • 1750–1800 arası dönem, bugünkü aşiret köylerinin oluşumunda belirleyici görünmektedir.

---

"https://wiki.greenanatolia.org/index.php?title=Orta_Anadolu’ya_Kürt_Göçü_Kronolojisi&oldid=355" sayfasından alınmıştır